Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 55

Devanagari script

तथैव गजरत्नं च चतुःषष्ट्या समन्वितम् । गजानां पांडुराणां च चतुर्द्दन्तं मदान्वितम्

Transliteration

tathaiva gajaratnaṃ ca catuḥṣaṣṭyā samanvitam | gajānāṃ pāṃḍurāṇāṃ ca caturddantaṃ madānvitam

Translation

وكذلك ظهر «كنزُ الفيل»، تحفُّ به أربعةٌ وستون (من الأتباع)؛ سيّدٌ بين الفيلة بلونٍ أبيضَ شاحب، ذو أربعةِ أنياب، ممتلئٌ بسَوْرةِ الهياج وقوّةِ البأس.

Word by Word

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-visheshaṇa (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (in the same manner)

• एव: indeed
• एव: Sambandha-bodhaka (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात

• गज-रत्नम्: the elephant-gem (a supreme elephant)
• गज-रत्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (गजानां रत्नम्/श्रेष्ठो गजः); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक

• चतुःषष्ट्या: with sixty-four (in number)
• चतुःषष्ट्या: Karana/Hetu (Specification by number/संख्या-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: चतुःषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; संख्यावाचक-शब्दः

• समन्वितम्: endowed/possessed
• समन्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वि/अनु + इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (गजरत्नम्)

• गजानाम्: of elephants
• गजानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• पाण्डुराणाम्: of white/pale (elephants)
• पाण्डुराणाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाण्डुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषणम् (गजानाम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक

• चतुर्दन्तम्: four-tusked
• चतुर्दन्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + दन्त (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (चत्वारः दन्ताः यस्य); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (गजरत्नम्/गजः)

• मद-अन्वितम्: endowed with rut/intoxication
• मद-अन्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मद (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक/क्तान्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (मदेन अन्वितम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (गजरत्नम्/गजः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pale-white, four-tusked elephant-lord rises, surrounded by a retinue of sixty-four elephants, exuding rut and vigor—an overwhelming vision of auspicious might.

Characters & Entities

• Divine elephant (gajaratna)
• Airāvata (contextual continuation)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine prosperity is not solitary; it comes with order, retinue, and responsibility—power is meant to uphold cosmic balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No local tirtha is named; the narrative remains cosmic within the Kedārakhaṇḍa frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.