Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 142

Devanagari script

इदं मया योगरहस्यमुक्तमेवंविधं गौतमः प्राप योगम् । तेनैतच्च स्थापितं पार्थ लिंगं संदर्शनादर्चनात्कल्मषघ्नम्

Transliteration

idaṃ mayā yogarahasyamuktamevaṃvidhaṃ gautamaḥ prāpa yogam | tenaitacca sthāpitaṃ pārtha liṃgaṃ saṃdarśanādarcanātkalmaṣaghnam

Translation

هكذا أعلنتُ سرَّ اليوغا. وعلى هذا النحو بعينه نال غوتَما (Gautama) اليوغا؛ فلذلك، يا بارثا (Pārtha)، أقام هذا اللِّنگا (Liṅga) الذي يَمحُو دَنَسَ الخطايا بمجرد رؤيته وبالعبادة له.

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject)

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया (Instrumental), एकवचन

• योगरहस्यम्: the secret of yoga
• योगरहस्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) + रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा); तत्पुरुष (योगस्य रहस्यम्)

• उक्तम्: has been spoken
• उक्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• एवंविधम्: of this kind
• एवंविधम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एवम् (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (एवम्-विधम् = of such a kind)

• गौतमः: Gautama
• गौतमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौतम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्राप: attained
• प्राप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• योगम्: yoga
• योगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तेन: by him/therefore
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject with स्थापितम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात

• स्थापितम्: has been established
• स्थापितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + स्थापि (णिच् causative base) + स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle, causative sense)

• पार्थ: O son of Pṛthā
• पार्थ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as apposition to एतत्)

• संदर्शनात्: from seeing (it)
• संदर्शनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सम्-√दृश् (धातु) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; हेतौ (from/by the act of seeing)

• अर्चनात्: from worshipping (it)
• अर्चनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अर्च् (धातु) + अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतौ

• कल्मषघ्नम्: destroyer of sin/impurity
• कल्मषघ्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कल्मष (प्रातिपदिक) + घ्न (प्रातिपदिक; √हन्-समर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (कल्मषं हन्ति इति)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gautama-sthāpita Pārtha-liṅga (name not explicit; liṅga addressed to Pārtha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha

Visual Art Cues

Scene: Skanda (or the narrator) concluding a yogic teaching; sage Gautama installing a liṅga; devotees approaching for darśana and worship, aura of purification.

Characters & Entities

• Gautama
• Pārtha
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Yoga realization culminates in Śiva-bhakti expressed through establishing and honoring a sin-destroying liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse points to the sacred locale of the Gautama-established Liṅga, tied to Ahalyā-saras mentioned immediately after in the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (seeing) and arcana (worship) of the Gautama-established liṅga are said to destroy impurities (kalmaṣa).