Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

कार्तिके शुक्लद्वादश्यां प्रबोधिन्यामसौ मुनिः । विष्णोर्ध्यानसमाधेश्च प्रबुद्धो जायते सदा

Transliteration

kārtike śukladvādaśyāṃ prabodhinyāmasau muniḥ | viṣṇordhyānasamādheśca prabuddho jāyate sadā

Translation

في اليوم الثاني عشر المضيء من شهر كارتِّيكا—برابودهيني—إن هذا الحكيم (نارادا)، بتأمله وسمادهِي في فيشنو، يصير على الدوام مستيقظًا في الإدراك الإلهي.

Word by Word

• कार्तिके: in (the month of) Kārtika
• कार्तिके: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; मासवाचक

• शुक्लद्वादश्याम्: on the bright fortnight’s Dvādaśī
• शुक्लद्वादश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः कर्मधारय (शुक्ला द्वादशी)

• प्रबोधिन्याम्: on Prabodhinī (Dvādaśī)
• प्रबोधिन्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रबोधिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तिथिविशेषनाम

• असौ: that (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• ध्यानसमाधेः: of meditation and samādhi
• ध्यानसमाधेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक) + समाधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्व (ध्यानं च समाधिश्च)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• प्रबुद्धः: awakened
• प्रबुद्धः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + बुध् (धातु)
• Form: क्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गः प्र-

• जायते: is born / arises
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद

• सदा: always
• सदा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb: always)

Speaker

Bābhravya (ritual-calendar instruction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabodhinī (Kārttika śukla-dvādaśī observance)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kaurava king

Visual Art Cues

Scene: Nārada in meditation on Viṣṇu during Kārttika bright Dvādaśī; a luminous Viṣṇu form appears in the heart/sky, symbolizing ‘prabodha’; lamps and tulasī suggest Prabodhinī worship.

Characters & Entities

• Nārada
• Viṣṇu
• Kārttika
• Prabodhinī Dvādaśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kārttika’s Prabodhinī Dvādaśī is a time of awakening, aligned with deep Viṣṇu-meditation and inner realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse emphasizes the sacred time (Kārttika Prabodhinī); the chapter later ties the observance to Nārada-kūpa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of Prabodhinī Dvādaśī with Viṣṇu-dhyāna and samādhi-oriented worship.