Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 130

Devanagari script

द्वादशो भूर्भुवो भावी भुवः पुत्रो नमस्कृतः । नागराजः सुधर्मात्मा नाकपृष्ठः सनातनः

Transliteration

dvādaśo bhūrbhuvo bhāvī bhuvaḥ putro namaskṛtaḥ | nāgarājaḥ sudharmātmā nākapṛṣṭhaḥ sanātanaḥ

Translation

أنتَ ذو الوجوه الاثني عشر؛ أنتَ بْهُور وبُهْوَه؛ وأنتَ الآتي صيرورتُه. أنتَ ابنُ بُهْوَه، جديرٌ بالتحية الخاشعة. أنتَ ملكُ الناغا، وطبيعتُك نظامُ الدارما القويم؛ ثابتٌ على ذُرى السماء، أنتَ الأزليّ.

Word by Word

• द्वादशः: the twelfth
• द्वादशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)

• भूः: earth
• भूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पृथ्वी/भूमि)

• भुवः: mid-region; atmosphere
• भुवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुवस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; (अन्तरिक्ष/भुवर्लोक)

• भावी: future; destined to be
• भावी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भाविन् (प्रातिपदिक; √भू धातु से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• भुवः: of the mid-region
• भुवः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भुवस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (भुवर्लोकस्य)

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नमस्कृतः: saluted; revered
• नमस्कृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नमस् + √कृ (धातु) (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• नागराजः: king of serpents
• नागराजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाग + राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुधर्मात्मा: one whose nature is good dharma
• सुधर्मात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + धर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘सुधर्मा आत्मा यस्य सः’

• नाकपृष्ठः: heaven’s surface; the heavenly realm
• नाकपृष्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाक + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सनातनः: eternal
• सनातनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

Speaker

Viśvāmitra

Visual Art Cues

Scene: Skanda is praised as cosmic—standing upon a stylized three-tiered cosmos (earth, mid-region, heaven), with nāga-king symbolism and a celestial terrace (nākapṛṣṭha) behind him.

Characters & Entities

• Skanda
• Bhūḥ
• Bhuvaḥ
• Nāgarāja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The hymn expands Skanda from a martial deity into a cosmic principle spanning worlds and time, grounding devotion in universal dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse is cosmological praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it continues the aṣṭottaraśata-nāma for recitation.