Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

Devanagari script

सत्यमस्खलितं कच्चिदस्ति त्रैलोक्यमंडपे । तीर्थावरोधो न क्वापि केनचित्क्रियते विधे

Transliteration

satyamaskhalitaṃ kaccidasti trailokyamaṃḍape | tīrthāvarodho na kvāpi kenacitkriyate vidhe

Translation

يا وِدهي (براهما)، في رِواق العوالم الثلاثة، هل تبقى الحقيقة ثابتةً لا تزلّ؟ وهل لا يُحدِث أحدٌ في أيّ مكانٍ عرقلةً للتيرثات المقدّسة؟

Word by Word

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्खलितम्: unfaltering
• अस्खलितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अस्खलित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास/निषेध-पूर्वपद: अ + स्खलित (unfaltering)

• कच्चित्: whether?
• कच्चित्: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कच्चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक-निपात

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• त्रैलोक्यमण्डपे: in the pavilion of the three worlds
• त्रैलोक्यमण्डपे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—त्रैलोक्यस्य मण्डपः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तीर्थावरोधः: obstruction of pilgrimage-sites
• तीर्थावरोधः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + अवरोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तीर्थस्य अवरोधः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (not)

• क्वापि: anywhere
• क्वापि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्ययसमास/योगः—क्व + अपि = क्वापि (anywhere)

• केनचित्: by anyone
• केनचित्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; अनिश्चितार्थे -चित्-प्रत्यय (by anyone)

• क्रियते: is done/made
• क्रियते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• विधे: O Vidhi (Brahmā)
• विधे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śiva (Śambhu)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: All tīrthas (universal principle) / Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame; not explicit in verse)

Visual Art Cues

Scene: Śiva addressing Brahmā in a vast celestial pavilion; below, symbolic rivers and tīrthas flow unobstructed; a contrast vignette could show barriers dissolving under dharma’s command.

Characters & Entities

• Vidhi (Brahmā)
• Trailokya (three worlds)
• Tīrthas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Truth and access to tīrthas are pillars of dharma; safeguarding sacred places preserves spiritual welfare for all beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Tīrthas in general are defended; within Kāśīkhaṇḍa the overarching sacred geography is Kāśī, the supreme tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual; the implied dharmic injunction is to prevent obstruction of pilgrimage and sacred rites at tīrthas.