Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

धर्मार्थकाममोक्षाणां यद्यत्रास्ति मनोरथः । तदा वाराणसीं याहि याहि त्रैलोक्यपावनीम्

Transliteration

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yadyatrāsti manorathaḥ | tadā vārāṇasīṃ yāhi yāhi trailokyapāvanīm

Translation

إن كان لك في أيّ موضعٍ مُنىً للدَّرما أو للأرثا أو للكاما أو للموكشا، فاذهب إذن إلى فاراناسي؛ اذهب إلى مُطهِّرة العوالم الثلاثة.

Word by Word

• धर्मार्थकाममोक्षाणाम्: of dharma, artha, kāma, and mokṣa
• धर्मार्थकाममोक्षाणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष (प्रातिपदिक; धर्म + अर्थ + काम + मोक्ष)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्वः (चाराणां पुरुषार्थानाम्)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Clause linker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional particle: 'if')

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-स्थानवाचक (relative adverb: 'where')

• अस्ति: is / exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मनोरथः: desire / wish
• मनोरथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक; मनस् + रथ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसः रथः = इच्छा)

• तदा: then
• तदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: 'then')

• वाराणसीम्: to Vārāṇasī
• वाराणसीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• याहि: go
• याहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• याहि: go (indeed)
• याहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; पुनरुक्त्या आग्रहः (repetition for emphasis)

• त्रैलोक्यपावनीम्: purifier of the three worlds
• त्रैलोक्यपावनीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य-पावनी (प्रातिपदिक; त्रि + लोक + पावनी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वाराणसीम्); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रैलोक्यस्य पावनी)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa narrative convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāṇasī (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A seeker stands at a Kāśī ghāṭ holding a staff and water-pot, four symbolic paths (dharma, artha, kāma, mokṣa) converge into a single luminous road leading to Viśveśvara’s shrine; the city glows as ‘trilokya-pāvanī’.

Characters & Entities

• Vārāṇasī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vārāṇasī is upheld as a complete sacred destination supporting all four human goals, culminating in mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vārāṇasī (Kāśī), praised as “trailokya-pāvanī.”

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct prescription of pilgrimage: to go to Vārāṇasī.