Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 12

Devanagari script

तत्र भक्तजनाकीर्णं प्रासादं परितो मुने । तंडुलादि चरंतौ तौ कुर्वाते च प्रदक्षिणम्

Transliteration

tatra bhaktajanākīrṇaṃ prāsādaṃ parito mune | taṃḍulādi caraṃtau tau kurvāte ca pradakṣiṇam

Translation

هناك، أيها الحكيم، وقد غصّ المعبد من كل جانب بالمتعبّدين، كان هذان الطائران—وهما يلتقطان الأرزّ وما شابهه—يقومان أيضًا بالبرادكشِنا (pradakṣiṇā)، أي الطواف بخشوع.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• भक्तजनाकीर्णम्: crowded with devotees
• भक्तजनाकीर्णम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भक्तजन (प्रातिपदिक) + आकीर्ण (प्रातिपदिक; √कॄ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—भक्तजनैः आकीर्णम् (तृतीया-तत्पुरुषः); आकीर्ण = क्त-प्रत्ययान्त

• प्रासादम्: palace/temple-building
• प्रासादम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• परितः: around
• परितः: Adhikarana (Circumstance/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: परितः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb/preposition) ‘around’

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तण्डुलादि: rice and the like
• तण्डुलादि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तण्डुल (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन (अव्यक्त); समासः—तण्डुलः आदिः यस्य (तत्पुरुषः/अव्ययीभाव-सदृश प्रयोगः)

• चरन्तौ: moving about/feeding
• चरन्तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (सर्वनाम)

• कुर्वाते: they do/perform
• कुर्वाते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• प्रदक्षिणम्: circumambulation
• प्रदक्षिणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context) speaking to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Trilocana (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni (addressed ‘mune’)

Visual Art Cues

Scene: A crowded temple with devotees flowing around it; two birds peck at scattered rice yet join the circumambulating stream, moving in a small circle near the base of the shrine.

Characters & Entities

• devotees (bhakta-jana)
• prāsāda (temple)
• pigeons (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a holy place, even ordinary actions become worship when aligned with devotion and sacred custom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The prāsāda/temple of Trilocana Śiva in Kāśī, surrounded by devotees.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pradakṣiṇā around the temple, presented as a regular devotional act.