Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

Devanagari script

इति श्रुत्वा मुने प्राह देवी हृष्टतनूरुहा । प्रणम्य देवमीशानं सर्वज्ञं सर्वदं शिवम्

Transliteration

iti śrutvā mune prāha devī hṛṣṭatanūruhā | praṇamya devamīśānaṃ sarvajñaṃ sarvadaṃ śivam

Translation

فلما سمعتْ ذلك، أيها الحكيم، تكلّمتِ الإلهةُ وقد غمرها الفرحُ فاقشعرّ بدنُها، بعد أن سجدتْ للربّ إيشانا، شيفا العليمَ بكلّ شيءٍ والواهِبَ لكلّ شيء.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Vakyopanyasa (Quotation marker/इत्यादि)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• हृष्ट-तनू-रुहा: whose body-hairs stood on end (thrilled)
• हृष्ट-तनू-रुहा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हृष्) + तनू (प्रातिपदिक) + रुह (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (हृष्टा तनू-रुहाः यस्याः सा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; देवी इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• प्रणम्य: having bowed to
• प्रणम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• ईशानम्: Īśāna (the Lord)
• ईशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; देवम् इति समानाधिकरणम्

• सर्वज्ञम्: all-knowing
• सर्वज्ञम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ज्ञा)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वं जानाति इति); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ईशानम् इति विशेषणम्

• सर्वदम्: giver of all (boons)
• सर्वदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त/प्रातिपदिक; √दा)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वं ददाति इति); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ईशानम् इति विशेषणम्

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; देवम्/ईशानम् इति समानाधिकरणम्

Speaker

Skanda (narrating to the sage; Devī speaks within the narrative)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: muni (addressed: ‘muṇe’)

Visual Art Cues

Scene: Devī, thrilled with goosebumps, folds hands and bows at Śiva Īśāna; Śiva stands serene, blessing; the background hints at Kāśī’s sanctity—liṅga, lamps, and distant Ganga ghāṭa.

Characters & Entities

• Devī
• Śiva (Īśāna)
• Kāśī-kṣetra (context)
• Mokṣa teaching (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True teaching evokes devotion: reverence (praṇāma) and inner rapture are portrayed as fitting responses to liberating knowledge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly, Kāśī-kṣetra and its Liṅga-māhātmya, since the Goddess responds to that very teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (bowing) to Īśāna Śiva is explicitly shown as devotional conduct; other rites are not detailed in this verse.