Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

शुकतुंड प्रचंडास्य भीमाक्ष क्षुदमानस । उलूकनेत्र कंकास्य काकतुंड करालवाक्

Transliteration

śukatuṃḍa pracaṃḍāsya bhīmākṣa kṣudamānasa | ulūkanetra kaṃkāsya kākatuṃḍa karālavāk

Translation

«يا ذا منقار الببغاء، يا فظيع الفم؛ يا رهيب العينين، يا ضيّق النفس؛ يا ذا عيني البومة، يا وجه النسر؛ يا ذا منقار الغراب، يا مخيف الكلام!»

Word by Word

• शुकतुंड: O parrot-beaked one
• शुकतुंड: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुक (प्रातिपदिक) + तुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शुकस्य तुण्डं यस्य)

• प्रचंडास्य: O one with a very fierce mouth
• प्रचंडास्य: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रचण्ड (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रचण्डम् आस्यं यस्य)

• भीमाक्ष: O terrifying-eyed one
• भीमाक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भीमे अक्षिणी/अक्षे यस्य)

• क्षुदमानस: O small-minded one
• क्षुदमानस: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: क्षुद्र/क्षुद् (प्रातिपदिक; अल्प) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय (क्षुद्रं मानसं यस्य)

• उलूकनेत्र: O owl-eyed one
• उलूकनेत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: उलूक (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उलूकस्य नेत्रे इव/उलूकनेत्रः)

• कंकास्य: O heron-faced one
• कंकास्य: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कङ्क (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कङ्कस्य आस्यं यस्य)

• काकतुंड: O crow-beaked one
• काकतुंड: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काक (प्रातिपदिक) + तुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (काकस्य तुण्डं यस्य)

• करालवाक्: O one with a dreadful voice
• करालवाक्: Sambodhana (Address/समmbोधन)
• Type: Noun
• Root: कराल (प्रातिपदिक) + वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कराला वाक् यस्य); वाक्-शब्दः स्त्रीलिङ्गः, परन्तु बहुव्रीह्यर्थे पुंलिङ्ग-सम्बोधनरूपेण उपाधि

Speaker

Daitya-puṅgavaḥ (deduced from continued summons)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/pilgrims (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A ring of bird-beaked, owl-eyed, vulture-faced guardians/spirits is addressed by the chanter; their sharp profiles and harsh speech are visually contrasted with calm, lamp-bearing devotees whose faces show compassion and restraint.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Harsh speech and petty mind are marked as traits of adharma; purāṇic ethics praise self-control and auspicious speech.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse remains within the Kāśīkhaṇḍa narrative set around Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.