Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 53

Devanagari script

मध्यक्षामा च सुभगा भोगाढ्या सवलित्रया । ऋज्वी तन्वी च रोमाली यस्याः सा शर्मनर्मभूः

Transliteration

madhyakṣāmā ca subhagā bhogāḍhyā savalitrayā | ṛjvī tanvī ca romālī yasyāḥ sā śarmanarmabhūḥ

Translation

المرأة التي يكون خطُّ زغبها معتدلَ النحافة، مباركًا، موفورَ النعيم، ذا تموّج لطيف، مستقيمًا، رقيقًا، ذا وبرٍ ناعم—تغدو مصدرَ سكينةٍ وسرورٍ لأهل بيتها.

Word by Word

• मध्यक्षामा: slender in the middle (waist)
• मध्यक्षामा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + क्षामा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण (fem. nom. sg.)

• च: and
• च: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• सुभगा: fortunate, beautiful
• सुभगा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग/पूर्वपद) + भग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (fem. nom. sg.)

• भोगाढ्या: rich in enjoyments/prosperity
• भोगाढ्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भोग (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भोगेन आढ्या/भोगसमृद्धा) (fem. nom. sg.)

• सवलित्रया: with wrinkles/creases
• सवलित्रया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स- (उपसर्ग/पूर्वपद) + वलित्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; विशेषण (fem. instr. sg.), 'with wrinkles/creases'

• ऋज्वी: straight
• ऋज्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ऋज्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (fem. nom. sg.)

• तन्वी: slender
• तन्वी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तन्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (fem. nom. sg.)

• च: and
• च: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• रोमाली: hairy; having body-hair
• रोमाली: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रोम (प्रातिपदिक) + आलिन्/आली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (रोमयुक्ता) (fem. nom. sg.)

• यस्याः: of whom/whose
• यस्याः: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (of whom)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (she)

• शर्मनर्मभूः: source of comfort and pleasure
• शर्मनर्मभूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शर्म (प्रातिपदिक) + नर्म (प्रातिपदिक) + भू (धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त-समास: (शर्म-नर्मयोः) भूः = 'producing/causing comfort and delight' (fem. nom. sg.)

Speaker

Skanda

Visual Art Cues

Scene: A refined Kāśī household scene: a graceful woman with a neat, straight hair-parting (sīmanta/romarājikā), calm posture, and a serene domestic atmosphere suggesting comfort and delight.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It frames household harmony as connected to auspicious qualities and balanced temperament, presented through traditional bodily signs.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader frame is the Kāśī-khaṇḍa (Vārāṇasī’s sacred landscape), though this verse itself is a dharma-style characterization rather than a specific tīrtha praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is descriptive (lakṣaṇa) rather than prescriptive (vidhi).