Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 37

Devanagari script

चलदलदललीलाचंचले जीवलोके तृणलवलघुसारे सर्वसंसारसौख्ये । अपहरति दुराशः शासनं ब्राह्मणानां नरकगहनगर्त्तावर्तपातोत्सुको यः

Transliteration

caladaladalalīlācaṃcale jīvaloke tṛṇalavalaghusāre sarvasaṃsārasaukhye | apaharati durāśaḥ śāsanaṃ brāhmaṇānāṃ narakagahanagarttāvartapātotsuko yaḥ

Translation

في عالم الأحياء—المتقلّب كَلَعِبِ بتلاتِ اللوتس المرتجفة—حيث لذّاتُ السَّمسارا أهونُ من قَشّةِ عشبٍ، فإنّ مَن تملّكته شهوةٌ خبيثة فاغتصب صكَّ العطيةِ المكتوبَ للبراهمة يندفعُ بشغفٍ إلى السقوطِ الدوّار في غَوْرِ حفرةِ الجحيم.

Word by Word

• चल: moving
• चल: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासाङ्ग; विशेषणम् (जीवलोके)

• दलदल: mire
• दलदल: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दलदल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासाङ्ग (mire/quagmire)

• लीला: play/sport
• लीला: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लीला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासाङ्ग

• चञ्चले: in the fickle/unstable (world)
• चञ्चले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चञ्चल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारय-समास (चलदलदललीलाचञ्चले = unsteady like moving mire-play) विशेषणम् (जीवलोके)

• जीवलोके: in the world of living beings
• जीवलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जीव + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जीवानां लोकः)

• तृण: grass
• तृण: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तृण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासाङ्ग

• लव: a tiny bit
• लव: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासाङ्ग (a small particle)

• लघु: light/insignificant
• लघु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: लघु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासाङ्ग

• सारे: in (that) trivial essence
• सारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तृणलवलघुसारे = having essence as trivial as a blade/particle of grass) विशेषणम् (सौख्ये)

• सर्व: all
• सर्व: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासाङ्ग

• संसार: worldly existence
• संसार: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासाङ्ग

• सौख्ये: in worldly happiness
• सौख्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सौख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (संसारस्य सौख्यम्)

• अपहरति: steals away
• अपहरति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अप-हृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• दुराशः: a man of wicked desire
• दुराशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुराश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि (दुरा आशा यस्य = one of evil desire)

• शासनम्: command/order/property (here: decree/possession)
• शासनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शासन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• ब्राह्मणानाम्: of Brahmins
• ब्राह्मणानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• नरक: hell
• नरक: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासाङ्ग

• गहन: deep/terrible
• गहन: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: गहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासाङ्ग

• गर्त: pit
• गर्त: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासाङ्ग (pit)

• आवर्त: whirl/cycle
• आवर्त: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आवर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासाङ्ग (whirlpool/cycle)

• पात: fall
• पात: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक; समासाङ्ग (fall)

• उत्सुकः: eager (for)
• उत्सुकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उत्सुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष (पाते उत्सुकः = eager for falling) विशेषणम् (यः)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A poetic moral vision: shimmering lotus pond with trembling petals overlays a bustling human world; a greedy man snatches a copperplate grant from brāhmaṇas; beneath him opens a spiraling whirlpool leading into a dark, cavernous hell-pit.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Naraka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly gain is fleeting; violating dharma by confiscating brāhmaṇa grants leads to grave karmic downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse functions as a moral-theological warning within the Dharmāraṇya discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

It implies a prohibition: do not seize or invalidate brāhmaṇa śāsanas (legal/religious land grants).