Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 8

तत्तपोग्निशिखादाव चुंबितम्लानकाननम् । तच्छांत्युदसुधावर्षसंसिक्ताखिलभूरुहम

tattapogniśikhādāva cuṃbitamlānakānanam | tacchāṃtyudasudhāvarṣasaṃsiktākhilabhūruhama

كانت تلك الغابة كأنها قُبِّلت بلهيب نار تَپَسِه، فاحترقت وذبلت؛ ومع ذلك اغتسلت جميع أشجارها من جديد، كأن مطرًا من الرحيق قد انهمر من سلامه.

तत्that
तत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तपोग्निशिखाthe flame of the fire of austerity
तपोग्निशिखा:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + शिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-सम्बन्धे समासः; समासः—तत्पुरुषः (तपसः अग्नेः शिखा)
दावin the conflagration/burning
दाव:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (दावे) — पाठभेद/सन्ध्यभावेन रूपं; अर्थतः ‘दावे/दाहे’
चुंबितkissed/touched
चुंबित:
Kriya-visheshana (Predicative/क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootचुम्ब् (धातु) → चुंबित (कृदन्त; क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
म्लानकाननम्the withered forest/grove
म्लानकाननम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootम्लान (कृदन्त/विशेषण; म्लै धातु, क्त) + कानन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (म्लानं काननम्)
तत्that
तत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
शान्तिof peace
शान्ति:
Sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootशान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन (शान्त्याः/शान्तेः) — समासपूर्वपदत्वात् रूपं ‘शान्त्य्’
उदup/out; intensifier
उद:
Upasarga (Preverb/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootउद् (उपसर्ग/अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय (prefix-like particle)
सुधावर्षa rain of nectar
सुधावर्ष:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसुधा (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-सम्बन्धे समासः; समासः—तत्पुरुषः (सुधायाः वर्षः)
संसिक्तsprinkled/drenched
संसिक्त:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + सिच् (धातु) → संसिक्त (कृदन्त; क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (sprinkled/drenched)
अखिलभूरुहम्all vegetation/trees
अखिलभूरुहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअखिल (प्रातिपदिक) + भूरुह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (अखिलं भूरुहम् = सर्वं वृक्षादि)

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Scene: A forest canopy droops, leaves browned as if licked by invisible flames; simultaneously, a cool, luminous ‘nectar rain’ descends from the ascetic’s calm, reviving trees—half the scene warm and scorched, half cool and renewed.

FAQs

Tapas can be fierce like fire, but its culmination is śānti—cooling, nourishing, and life-giving like nectar.

Dharmāraṇya’s sanctity is implied through the transformation of its forest by ascetic power.

None; the verse teaches through symbolism rather than instruction.