Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ततः सीतां समासाद्य समं वानरपुंगवैः । रामोऽप्ययोध्यामायातो भरतेन कृतोत्सवः । तस्मै समर्पयामास स राज्यं लक्ष्मणाग्रजः

Transliteration

tataḥ sītāṃ samāsādya samaṃ vānarapuṃgavaiḥ | rāmo'pyayodhyāmāyāto bharatena kṛtotsavaḥ | tasmai samarpayāmāsa sa rājyaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ

Translation

ثمّ، بعدما استعاد سيتا مع نخبة الفانارا، قدم راما إلى أيودهيا حيث أقام بهاراتا الاحتفالات. عندئذٍ سلّم راما، أخو لاكشمانا الأكبر، المُلك إلى بهاراتا.

Word by Word

• ततः: then / thereafter
• ततः: Kala (Sequence/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अपादान/क्रमवाचक-अव्यय (thereupon/then)

• सीताम्: Sītā
• सीताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समासाद्य: having reached / having met
• समासाद्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-सद् (धातु) → समासाद्य (कृदन्त)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): ‘having approached/obtained’

• समम्: together
• समम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: समम् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb: together/equally)

• वानरपुंगवैः: with the leaders of the monkeys
• वानरपुंगवैः: Sahakari (Association/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: वानर + पुंगव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (वानराणां पुंगवाः)

• रामः: Rāma
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also/even)

• अयोध्याम्: to Ayodhyā
• अयोध्याम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थकर्म (goal as object)

• आयातः: returned / came
• आयातः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-या (धातु) → आयात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘came/returned’

• भरतेन: by Bharata
• भरतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• कृतोत्सवः: whose celebration was performed / welcomed with festivities
• कृतोत्सवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातुज कृदन्त) + उत्सव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कृतः उत्सवः यस्य सः) विशेषण (रामः)

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; सर्वनाम

• समर्पयामास: handed over / entrusted
• समर्पयामास: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-र्प (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative): ‘handed over/caused to be given’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• लक्ष्मणाग्रजः: the elder brother of Lakṣmaṇa (Rāma)
• लक्ष्मणाग्रजः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण + अग्रज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (लक्ष्मणस्य अग्रजः)

Speaker

Śiva (Īśvara) (continuing the itihāsa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Skanda

Visual Art Cues

Scene: Rāma returns to Ayodhyā with Sītā and the vānara heroes; Bharata welcomes with festivities; Rāma entrusts the kingdom—scene of orderly transition and devotion.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Bharata
• Lakṣmaṇa
• Ayodhyā
• Vānaras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rāma’s conduct highlights rāja-dharma—rightful governance, gratitude, and orderly restoration after victory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is referenced as the epic location; the verse functions as itihāsa rather than tīrtha-stuti.

What ritualistic prescription is mentioned?

Utsava (celebrations/royal festivities) is mentioned as performed by Bharata, not as a general ritual rule.