Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

तदाप्रभृति तत्तीर्थमानन्देश्वरमुच्यते । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां नराधिप

Transliteration

tadāprabhṛti tattīrthamānandeśvaramucyate | aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ narādhipa

Translation

ومنذ ذلك الحين سُمّي ذلك المَعبر المقدّس «آنَنديشڤارا». أيها الملك، (وتُستحب عبادته خاصةً) في اليوم القمري الثامن، والرابع عشر، ويوم البدر.

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• प्रभृति: from (that time) onward
• प्रभृति: Apadana (Ablative sense/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: prabhṛti (अव्यय)
• Form: अव्यय; ‘from/since’ (अपादानार्थक-निपात)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम् इति)

• तीर्थम्: pilgrimage-place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tīrtha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आनन्देश्वरम्: (as) Ānandeśvara
• आनन्देश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ānanda-īśvara (प्रातिपदिक; आनन्द + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नामधेयम्; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘आनन्दस्य ईश्वरः’

• उच्यते: is called
• उच्यते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

• अष्टम्याम्: on the eighth lunar day
• अष्टम्याम्: Kāla-Adhikarana (Time-location/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: aṣṭamī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/काल), एकवचन; तिथिवाचक

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth lunar day
• चतुर्दश्याम्: Kāla-Adhikarana (Time-location/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: caturdaśī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/काल), एकवचन; तिथिवाचक

• पौर्णमास्याम्: on the full-moon day
• पौर्णमास्याम्: Kāla-Adhikarana (Time-location/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: paurṇamāsī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/काल), एकवचन; पूर्णिमातिथिवाचक

• नराधिप: O king
• नराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: nara-adhipa (प्रातिपदिक; नर + अधिप)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘नराणाम् अधिपः’

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced from immediate narrative context continuing into Adhyāya 66)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānandeśvara

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (addressed as narādhipa)

Visual Art Cues

Scene: A serene riverbank shrine labeled ‘Ānandeśvara’; devotees arriving on Aṣṭamī, Caturdaśī, and Paurṇimā with lamps and offerings under a bright moon (for Paurṇimā).

Characters & Entities

• Ānandeśvara
• Tīrtha
• Narādhipa (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy place becomes a lasting source of merit through its revealed name and prescribed sacred timings for worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ānandeśvara-tīrtha, a Śaiva sacred ford praised in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Special observance and worship on Aṣṭamī, Caturdaśī, and Paurṇimā.