Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

सोद्वेगं भाषितं श्रुत्वा देवानां भावितात्मनाम् । मेघगम्भीरया वाचा देवराजमुवाच ह

Transliteration

sodvegaṃ bhāṣitaṃ śrutvā devānāṃ bhāvitātmanām | meghagambhīrayā vācā devarājamuvāca ha

Translation

فلما سمع براهما كلمات الآلهة المضطربة، وهم ذوو نفوسٍ ساميةٍ مهذَّبة، خاطب ملكَ الآلهة بصوتٍ عميقٍ كدويِّ سحب الرعد.

Word by Word

• स-उद्वेगम्: with agitation; agitated
• स-उद्वेगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उद्वेग (प्रातिपदिक) + स (उपसर्ग/अव्ययार्थक-पूर्वपद)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; अव्ययीभावसमासः (सहित-भावः)

• भाषितम्: speech; what was spoken
• भाषितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाष् (धातु) → भाषित (कृदन्त/कर्मणि-भूतकृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• भावित-आत्मनाम्: of the self-controlled (gods)
• भावित-आत्मनाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भावित (कृदन्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भावितः आत्मा येषाम्)

• मेघ-गम्भीरया: with cloud-deep
• मेघ-गम्भीरया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: मेघ (प्रातिपदिक) + गम्भीर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; कर्मधारयः (मेघवत् गम्भीरा)

• वाचा: by (his) voice
• वाचा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाच्/वाणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• देव-राजम्: the king of the gods (Indra)
• देव-राजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां राजा)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ह: indeed; (quotative emphasis)
• ह: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; Brahmā is the one who speaks next)

Skanda Dialogue

Listener: राजेन्द्र (king addressed in the narrative frame)

Visual Art Cues

Scene: The gods, pale and shaken, stand before Brahmā; Brahmā speaks with a cloud-deep, thunder-like voice in a luminous celestial hall.

Characters & Entities

• Brahmā
• Indra (Devarāja)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In turmoil, guidance is sought from steadier wisdom; divine counsel is portrayed as calm, weighty, and purposeful.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the setting is Brahmaloka and a divine council.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is narrative and sets up Brahmā’s inquiry.