Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 49

Devanagari script

ततश्चान्यं नृपश्रेष्ठं शरणार्थी महातपाः । जगाम तेन मुक्तोऽसौ चेन्द्रस्य सदनं भयात्

Transliteration

tataścānyaṃ nṛpaśreṣṭhaṃ śaraṇārthī mahātapāḥ | jagāma tena mukto'sau cendrasya sadanaṃ bhayāt

Translation

ثم إنّ الناسكَ العظيم، طالبًا الملجأ، قصد ملكًا آخر من خيرة الملوك؛ فلمّا صُرِف هناك أيضًا، مضى خائفًا إلى دار إندرا.

Word by Word

• ततः: then, from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अपादानार्थक-प्रयोगः (from there/then)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नृपश्रेष्ठम्: the best of kings
• नृपश्रेष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (नृपाणां श्रेष्ठः)

• शरणार्थी: a seeker of refuge
• शरणार्थी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक) + अर्थिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (शरणम् अर्थयते/शरणार्थी)

• महातपाः: the great ascetic
• महातपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महातपस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् तपाः यस्य/महातपाः)

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्श-भूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तेन: by that/thereby
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• मुक्तः: freed, released
• मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• असौ: that one (he)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सदनम्: abode, house
• सदनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भयात्: from fear
• भयात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (अपादान)

Speaker

Narrator (within Revā Khaṇḍa frame; likely Sūta-style narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svarga/Amarāvatī (Indraloka)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A great ascetic, staff and matted hair, travels from one royal court to another, then ascends toward the luminous city of Indra, driven by fear.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• Indra
• Mahābhūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When worldly supports fail, one is driven to seek higher protection—preparing the narrative for the revelation of the supreme refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The focus is narrative rather than tīrtha-specific, situated within the Revā Khaṇḍa’s sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; the verse highlights the escalating search for shelter.