Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 88

Devanagari script

भृगुतीर्थं तथा पुण्यं ख्याता सौभाग्यसुन्दरी । वृषखातं च तत्रैव केदारं धूतपातकम्

Transliteration

bhṛgutīrthaṃ tathā puṇyaṃ khyātā saubhāgyasundarī | vṛṣakhātaṃ ca tatraiva kedāraṃ dhūtapātakam

Translation

وكذلك هناك تيرثا بهريغو المقدّس؛ وسوبهاجياسوندري المشهورة؛ وهناك أيضًا فريشاخاتا، وكيدارا الذي يمحو الآثام.

Word by Word

• भृगुतीर्थम्: the Bhṛgu sacred ford
• भृगुतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भृगॊः तीर्थम्)

• तथा: and likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनुक्रमसूचक (and/likewise)

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम् इत्यर्थे)

• ख्याता: renowned
• ख्याता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले (renowned)

• सौभाग्यसुन्दरी: (the place) named ‘Saubhāgyasundarī’
• सौभाग्यसुन्दरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौभाग्य (प्रातिपदिक) + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (सौभाग्यरूपा सुन्दरी)

• वृषखातम्: ‘Vṛṣakhāta’ (bull-dug place)
• वृषखातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक) + खात (कृदन्त; खन् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वृषस्य खातम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (there)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed/just)

• केदारम्: Kedāra (a sacred place)
• केदारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केदार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• धूतपातकम्: sin-destroying
• धूतपातकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धूत (कृदन्त; धू धातोः क्त) + पातक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारयः (धूतं पातकं येन तत्) विशेषणम् (केदारम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced for Āvantya/Revā-māhātmya style narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhṛgu-tīrtha; Saubhāgyasundarī; Vṛṣakhāta; Kedāra

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim group on the Narmadā bank, moving from one marked tīrtha to another; small shrines/lingas under trees; a sign-like presence of ‘Bhṛgu-tīrtha’, ‘Saubhāgyasundarī’, ‘Vṛṣakhāta’, and ‘Kedāra’ with flowing river and bathing steps.

Characters & Entities

• Bhṛgu Tīrtha
• Saubhāgyasundarī
• Vṛṣakhāta
• Kedāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are celebrated as practical means of purification—some are explicitly said to ‘shake off sin’ through contact and worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhṛgu-tīrtha, Saubhāgyasundarī, Vṛṣakhāta, and Kedāra (praised as sin-removing).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the phrase ‘dhūtapātakam’ implies purificatory practices such as snāna and darśana at Kedāra.