Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 66

Devanagari script

एरण्डीसङ्गमः पुण्यो मातृतीर्थं च शोभनम् । तीर्थं स्वर्णशलाकाख्यं तथा चैवाम्बिकेश्वरम्

Transliteration

eraṇḍīsaṅgamaḥ puṇyo mātṛtīrthaṃ ca śobhanam | tīrthaṃ svarṇaśalākākhyaṃ tathā caivāmbikeśvaram

Translation

وملتقى إيرَنْدي مباركٌ مُكْسِبٌ للأجر؛ وكذلك تيرثا الأمّهات (ماتْرِ-تيرثا) البهيّ. وهناك التيرثا المسمّى سْڤَرْنَشَلاكا، وكذلك أمبيكيشڤارا.

Word by Word

• एरण्डीसङ्गमः: Eraṇḍī-confluence
• एरण्डीसङ्गमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एरण्डी + सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (एरण्ड्याः सङ्गमः)

• पुण्यः: holy; meritorious
• पुण्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (सङ्गमः)

• मातृतीर्थम्: Mātṛ-tīrtha (name of a tīrtha)
• मातृतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मातृ + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (मातॄणां/मातुः तीर्थम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• शोभनम्: beautiful; auspicious
• शोभनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मातृतीर्थम्)

• तीर्थम्: a tīrtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वर्णशलाकाख्यम्: named ‘Svarṇa-śalākā’
• स्वर्णशलाकाख्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ण + शलाका + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्); समासः तत्पुरुषः (स्वर्णशलाकाया आख्यं यस्य तत्)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकार

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय

• अम्बिकेश्वरम्: Ambikeśvara (name of a shrine)
• अम्बिकेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अम्बिका + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अम्बिकायाः ईश्वरः)

Speaker

Skanda (deduced from Revā Khaṇḍa pilgrimage narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Eraṇḍī-sangama; Mātṛ-tīrtha; Svarṇaśalākā-tīrtha; Ambikeśvara

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: At a lively confluence, pilgrims bathe; nearby a ‘Mātṛ-tīrtha’ altar with mother-goddess symbols, and Ambikeśvara liṅga beside a Devī shrine. A small golden rod/token (svarṇa-śalākā) is shown as a sacred marker or offering implement gleaming in sunlight.

Characters & Entities

• Eraṇḍī-saṅgama
• Mātṛ-tīrtha
• Svarṇaśalākā-tīrtha
• Ambikeśvara
• Ambikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Confluences and Devī-associated sites are singled out as especially puṇya—pilgrimage honors both the feminine divine (Mātṛ/Ambikā) and Śiva (Ambikeśvara).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Eraṇḍī-saṅgama, Mātṛ-tīrtha, Svarṇaśalākā-tīrtha, and Ambikeśvara are identified as sacred places.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated in this verse; it emphasizes the merit (puṇya) of the Eraṇḍī confluence and associated tīrthas.