Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 58

Devanagari script

येन यात्रां व्रजन् वेत्ति फलमानं निजार्जितम् । उक्तं कृच्छ्रफलं तीर्थे जलरूपे नृपोत्तम

Transliteration

yena yātrāṃ vrajan vetti phalamānaṃ nijārjitam | uktaṃ kṛcchraphalaṃ tīrthe jalarūpe nṛpottama

Translation

وبهذا يستطيع السائر في «ياترا» (الحجّ) أن يعرف مقدار الثمرة الروحية التي اكتسبها. والآن، يا أفضل الملوك، تُوصَف ثمار نذر «كْرِتشْرا» بالرجوع إلى «التيرثا» المتجسّد في الماء، أي المياه المقدّسة.

Word by Word

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम

• यात्राम्: a journey/pilgrimage
• यात्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• व्रजन्: going
• व्रजन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: कृदन्त (शतृ-प्रत्यय, वर्तमानकालिक), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘going’

• वेत्ति: knows
• वेत्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• फल-मानम्: the measure/extent of merit (fruit)
• फल-मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक) + मान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (फलस्य मानम्)

• निज-अर्जितम्: earned by oneself
• निज-अर्जितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक) + अर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (‘स्वेन अर्जितम्’); क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• उक्तम्: has been stated
• उक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/कर्मणि), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘has been said’

• कृच्छ्र-फलम्: the fruit of the kṛcchra (austerity)
• कृच्छ्र-फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृच्छ्र (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषः (‘कृच्छ्रं फलम्’/‘कृच्छ्रस्य फलम्’)

• तीर्थे: at a sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• जल-रूपे: in the form of water
• जल-रूपे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जलस्य रूपे)

• नृप-उत्तम: O best of kings
• नृप-उत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः (‘उत्तमो नृपः’)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jala-rūpa tīrtha (generic category within Revā Khaṇḍa)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at a river-ghāṭa performing controlled austerity: some fasting, some offering arghya; the narrator gestures toward flowing water as the locus of kṛcchra-phala.

Characters & Entities

• Yātrā (pilgrimage)
• Tīrtha
• Jala (sacred waters)
• Kṛcchra
• King (Yudhiṣṭhira)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma joins effort with discernment: knowing the path and its measure helps one understand the earned merit, especially at sacred waters.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse broadly points to water-based tīrthas (holy rivers/ford-crossings) in the Revā Khaṇḍa context rather than naming one site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Kṛcchra (penance/fasting discipline) is introduced in connection with tīrtha practice, especially holy waters (snāna implied).