Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 56

Devanagari script

वितस्तिद्वितयं हस्तश्चतुर्हस्तं धनुः स्मृतम् । स एव दण्डो गदितो विशेषज्ञैर्युधिष्ठिर

Transliteration

vitastidvitayaṃ hastaścaturhastaṃ dhanuḥ smṛtam | sa eva daṇḍo gadito viśeṣajñairyudhiṣṭhira

Translation

اثنتان من «فيتاستي» تُكوِّنان «هَسْتا» (ذراعًا)، وأربع «هَسْتا» تُذكَر أنها «دَهنو» (طول القوس). وهذه المقادير نفسها تُسمّى أيضًا «دَنْدَا» عند العارفين بالمعايير الدقيقة، يا يودهيشثيرا.

Word by Word

• वितस्ति-द्वितयम्: a pair of vitasti (spans)
• वितस्ति-द्वितयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वितस्ति (प्रातिपदिक) + द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वितस्तीनां द्वितयम्)

• हस्तः: a hasta (cubit)
• हस्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• चतुः-हस्तम्: four hastas (a measure of four cubits)
• चतुः-हस्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगु-समासः (चत्वारः हस्ताः यस्य/यत्)

• धनुः: a dhanu (bow-length measure)
• धनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• स्मृतम्: is remembered/considered
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोग), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘is said/considered’

• सः: that (it)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• दण्डः: a daṇḍa (rod-length measure)
• दण्डः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• गदितः: has been declared
• गदितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गद् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/कर्मणि), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘has been stated’

• विशेषज्ञैः: by experts
• विशेषज्ञैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विशेष-ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विशेषस्य ज्ञाः)

• युधिष्ठिर: O Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīrtha-system (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A sage instructs King Yudhiṣṭhira with a measuring staff and marked cord; palm-leaf manuscript shows unit conversions (vitasti, hasta, dhanu/daṇḍa).

Characters & Entities

• Vitasti
• Hasta
• Dhanu
• Daṇḍa
• Yudhiṣṭhira

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma-transmission includes practical knowledge; correct measures protect the integrity of religious practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the unit-chain supports later tīrtha distance statements.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse standardizes measures (hasta, dhanu/daṇḍa).