Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

ये क्षान्तदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा जितेन्द्रियाः प्राणिवधान्निवृत्ताः । प्रतिग्रहे संकुचिताग्रहस्तास्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः

Transliteration

ye kṣāntadāntāḥ śrutipūrṇakarṇā jitendriyāḥ prāṇivadhānnivṛttāḥ | pratigrahe saṃkucitāgrahastāste brāhmaṇāstārayituṃ samarthāḥ

Translation

أولئك البراهمة الذين هم حُلَماءُ ضابطو النفس، قد امتلأت آذانهم بالسُّروتي (الوحي المسموع)، قهروا الحواس، كفّوا عن إيذاء الكائنات، وكفّوا أيديهم عن قبول العطايا—فمثل هؤلاء البراهمة قادرون على إنقاذ الآخرين وإيصالهم إلى الضفّة الأخرى.

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• क्षान्तदान्ताः: patient and self-controlled
• क्षान्तदान्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षान्त (कृदन्त/प्रातिपदिक) + दान्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (adjectival)

• श्रुतिपूर्णकर्णाः: whose ears are filled with scripture (well-versed)
• श्रुतिपूर्णकर्णाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक) + पूर्ण (कृदन्त/प्रातिपदिक) + कर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुष (श्रुत्या पूर्णाः कर्णाः यस्य)

• जितेन्द्रियाः: having conquered the senses
• जितेन्द्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि (धातु) + क्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण; कर्मधारय/तत्पुरुष (इन्द्रियाणि जितानि येन)

• प्राणिवधात्: from killing living beings
• प्राणिवधात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्राणि (प्रातिपदिक) + वध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; तत्पुरुष (प्राणिनां वधः)

• निवृत्ताः: refrained, withdrawn
• निवृत्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नि√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; भूतकृदन्त (past passive participle); विशेषण

• प्रतिग्रहे: in accepting gifts
• प्रतिग्रहे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• संकुचिताग्रहस्ताः: whose hands are held back (reluctant) in taking gifts
• संकुचिताग्रहस्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संकुचित (कृदन्त; सम्√कुच् + क्त) + अग्र (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; बहुव्रीहि (संकुचितः अग्रः हस्तः येषाम्)

• ते: those
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; निर्देश-सर्वनाम (demonstrative)

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• तारयितुम्: to ferry across, to save
• तारयितुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: √तॄ (धातु) + णिच् (causative) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (infinitive); प्रयोजनार्थक (purpose)

• समर्थाः: capable
• समर्थाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: समर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tīra

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A serene riverside āśrama atmosphere; an austere brāhmaṇa with calm gaze, minimal possessions, students nearby; symbolic boat/ford imagery suggesting ‘tāraṇa’ (ferrying across).

Characters & Entities

• Śruti
• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual power arises from restraint, Vedic grounding, non-violence, and freedom from greed; such purity enables one to uplift others.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is named; the verse teaches the dharmic standards that underpin tīrtha narratives and their promised fruits.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ethical prescriptions: ahiṃsā (refraining from harm) and restraint in pratigraha (not grasping at gifts).