Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

नारदेन तपस्तप्त्वा कृता शाला द्विजन्मनाम् । सिद्धिक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं ज्ञात्वा रेवातटे स्वयम्

Transliteration

nāradena tapastaptvā kṛtā śālā dvijanmanām | siddhikṣetraṃ bhṛgukṣetraṃ jñātvā revātaṭe svayam

Translation

وبعد أن أجرى نارادا رياضاتٍ وزهداً، أنشأ قاعةَ خلوةٍ للـ«ثنائيّي الميلاد». وإذ علم أن هذا الموضع على ضفة ريفا هو «حقلُ نيلِ السِّدْهي» و«الحقلُ المقدّس لبهريغو»، جعله هو نفسه مشهوراً.

Word by Word

• नारदेन: by Nārada
• नारदेन: Karana (Instrument/कर्ता-साधन)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• तपः: austerity/penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; क्रियायाः कर्म

• तप्त्वा: having performed (penance)
• तप्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund) — 'having performed (austerity)'

• कृता: was made/established
• कृता: Kriya (Predicative action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त; क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'made/established' (शाला इत्यस्य विशेषण/विधेय)

• शाला: a hall/dwelling
• शाला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• द्विजन्मनाम्: of the twice-born (Brahmins)
• द्विजन्मनाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; बहुव्रीहिः — 'द्विजन्मा' = ब्राह्मणः; 'of the twice-born'

• सिद्धि-क्षेत्रम्: the field/place of attainment
• सिद्धि-क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'सिद्धेः क्षेत्रम्' इति षष्ठी-तत्पुरुष

• भृगु-क्षेत्रम्: Bhṛgu’s sacred region
• भृगु-क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'भृगोः क्षेत्रम्' इति षष्ठी-तत्पुरुष

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund) — 'having known/recognised'

• रेवा-तटे: on the bank of the Revā (Narmadā)
• रेवा-तटे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रेवा (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; 'रेवायाः तटः' इति षष्ठी-तत्पुरुष

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Karta-vishesana (Emphasis on agent)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कर्तृविशेषणार्थे (emphatic: 'himself')

Speaker

Unspecified (narratorial voice within Revākhaṇḍa; likely a Purāṇic narrator addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddhikṣetra / Bhṛgukṣetra on Revā-taṭa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja

Visual Art Cues

Scene: Nārada performs austerities on the Narmadā bank and establishes a hall/ashrama for dvijas; the place is named/recognized as Siddhikṣetra and Bhṛgukṣetra.

Characters & Entities

• Nārada
• Revā (Narmadā)
• Bhṛgu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas and service to dharma (supporting the twice-born and sacred learning) sanctify a place into a siddhi-kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Revā/Narmadā riverbank site identified as Siddhi-kṣetra and Bhṛgu-kṣetra within the Revākhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; it highlights tapas (austerity) and establishing a dharmic shelter as meritorious acts.