Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अवस्थां तस्य ते दृष्ट्वा विषादमगमन्परम् । असहित्वा तु तद्दुःखं सर्वे ते मनसा द्विजाः

Transliteration

avasthāṃ tasya te dṛṣṭvā viṣādamagamanparam | asahitvā tu tadduḥkhaṃ sarve te manasā dvijāḥ

Translation

فلما رأوا حاله غمرهم حزن عميق؛ وإذ لم يطيقوا ذلك الألم، اضطربت قلوب أولئك الحكماء من ذوي الميلادين من الداخل.

Word by Word

• अवस्थाम्: condition/state
• अवस्थाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अवस्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव (gerund/absolutive): ‘having seen’

• विषादम्: despair/sorrow
• विषादम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विषाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अगमन्: they went/entered (into)
• अगमन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• परम्: extreme
• परम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘विषादम्’ इत्यस्य विशेषण

• असहित्वा: unable to bear
• असहित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सह् (धातु) → असहित्वा (क्त्वान्त; नञ्-पूर्वक)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘not enduring/having been unable to bear’

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• तत्-दुःखम्: that/his suffering
• तत्-दुःखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य दुःखम् = his suffering)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषण

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मनसा: with (their) mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• द्विजाः: brāhmaṇas / twice-born
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषण/अपपद

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A still tableau: sages with bowed heads and tearful eyes, hands clenched or in prayer; Māṇḍavya’s pain is visible, yet his aura remains steady; the forest seems hushed.

Characters & Entities

• Māṇḍavya
• Dvijas (Ṛṣis)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The righteous feel another’s pain as their own; compassion is a sign of inner purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Revā (Narmadā) sacred landscape frames the story, but no particular tīrtha is praised in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the sages’ emotional response.