Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 90

Devanagari script

इत्येवमुक्तं तव धर्मसूनो दानं मया वैतरणीसमुत्थम् । शृणोति भक्त्या पठतीह सम्यक्स याति विष्णोः पदमप्रमेयम्

Transliteration

ityevamuktaṃ tava dharmasūno dānaṃ mayā vaitaraṇīsamuttham | śṛṇoti bhaktyā paṭhatīha samyaksa yāti viṣṇoḥ padamaprameyam

Translation

هكذا أعلنتُ لك، يا ابنَ الدَّرما، هذه العطيّة المتعلّقة بفايتارَني. من يستمع إليها هنا بتعبّدٍ أو يتلوها على وجهها الصحيح، يبلغ مقامَ فيشنو الذي لا يُقاس.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• एवम्: in this manner
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• उक्तम्: said, spoken
• उक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (genitive/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• धर्मसूनो: O son of Dharma
• धर्मसूनो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + सूनु (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन; पुल्लिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य सूनुः)

• दानम्: gift, donation
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (instrumental/करण), एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक निपात (emphatic particle)

• वैतरणीसमुत्थम्: arising from (the rite of) Vaitaraṇī
• वैतरणीसमुत्थम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैतरणी (प्रातिपदिक) + समुत्थ (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (वैतरण्याः/वैतरण्याम् समुत्थम् = arising from Vaitaraṇī)

• शृणोति: he/she hears
• शृणोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट् (present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (instrumental/करण), एकवचन

• पठति: recites, reads
• पठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: लट् (present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• इह: here
• इह: Desha-adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (nominative/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• याति: goes, attains
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• पदम्: abode, state
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (accusative/कर्म), एकवचन

• अप्रमेयम्: immeasurable, unfathomable
• अप्रमेयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्-उपसर्ग) + प्रमेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नञ्-समासार्थक (negating prefix)

Speaker

Narratorial voice within the Purāṇic discourse (addressing ‘Dharma-sūnu’, i.e., Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) context; Vaitaraṇī-dāna motif

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Dharmasūnu

Visual Art Cues

Scene: A sage concludes a dharma-teaching to Dharmasūnu, holding a palm-leaf manuscript; devotees sit in attentive rows, while a symbolic river of crossing (Vaitaraṇī) and a distant luminous Viṣṇu-dhāma appear as visionary backdrop.

Characters & Entities

• Dharma-sūnu (Yudhiṣṭhira)
• Viṣṇu
• Vaitaraṇī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional listening and accurate recitation of dharma-teachings are themselves meritorious and are linked to liberation-oriented attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa context remains; this verse glorifies the teaching itself (śravaṇa/pāṭha) rather than naming a particular pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (hearing) and pāṭha (recitation) of the Vaitaraṇī-dāna passage with devotion and correctness.