Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्प्राणत्यागं करिष्यति । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम्

Transliteration

tatra tīrthe tu yaḥ kaścitprāṇatyāgaṃ kariṣyati | anivartikā gatistasya rudralokādasaṃśayam

Translation

ومن يترك نَفَسَ الحياة في ذلك التيرثا، فمسيره يصير غير قابل للرجوع؛ ومن عالم رودرا لا عودة، بلا ريب.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• तीर्थे: at the sacred place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• यः: whoever
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम

• कश्चित्: someone / anyone
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम (indefinite pronoun)

• प्राणत्यागम्: giving up of life
• प्राणत्यागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—प्राणानां त्यागः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• करिष्यति: will do
• करिष्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अनिवर्तिका: non-returning, irreversible
• अनिवर्तिका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्- (नञ्) + निवर्तिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (गतिः इत्यस्य विशेषणम्)

• गतिः: the destination/going
• गतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• रुद्रलोकात्: from/to Rudra’s world (Rudraloka)
• रुद्रलोकात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; समासः—रुद्रस्य लोकः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• असंशयम्: without doubt
• असंशयम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्- (नञ्) + संशय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced from immediate continuation into Adhyāya 153 where he speaks)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhārgaleśvara-tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King

Visual Art Cues

Scene: A serene riverbank tīrtha with a Śiva shrine; an aged pilgrim in final moments, surrounded by chanting devotees and a calm, luminous atmosphere suggesting Rudra-loka passage.

Characters & Entities

• Rudra
• Rudraloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic tīrtha is portrayed as a gateway to Śiva’s realm, emphasizing the salvific power attributed to sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Revā Khaṇḍa tīrtha previously identified in the narrative; the verse speaks of “that tīrtha” where such a destiny is proclaimed.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is prescribed; the verse states the promised posthumous result connected with dying at the tīrtha.