Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 14

Devanagari script

अमराणां कटे तुङ्गे नृत्यन्ती हसितानना । अमरा देवताः प्रोक्ताः शरीरं कटमुच्यते

Transliteration

amarāṇāṃ kaṭe tuṅge nṛtyantī hasitānanā | amarā devatāḥ proktāḥ śarīraṃ kaṭamucyate

Translation

كانت ترقص على «كَطا» المرتفع، أي ورك الخالدين، ووجهها باسم؛ إذ إن «الأمَرا» يُقال للآلهة، والجسد يُسمّى «كَطا»، فهكذا يُبيَّن الموضع بالاشتقاق.

Word by Word

• अमराणाम्: of the immortals (gods)
• अमराणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अमर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)

• कटे: on the ‘kaṭa’ (body/trunk; lit. frame)
• कटे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरणम्

• तुङ्गे: lofty/high
• तुङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तुङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (कटे)

• नृत्यन्ती: dancing
• नृत्यन्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: नृत् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• हसितानना: she whose face is smiling/laughing
• हसितानना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हसित + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिसमासः—“हसितम् आननं यस्याः सा”

• अमराः: the immortals
• अमराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अमर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तृपदम्

• देवताः: deities
• देवताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; अमराः इत्यस्य अप्पोजिशन्

• प्रोक्ताः: are said/called
• प्रोक्ताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेयविशेषणम्

• शरीरम्: the body
• शरीरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृपदम्

• कटम्: ‘kaṭa’ (frame/trunk)
• कटम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मपदम्

• उच्यते: is called
• उच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

Speaker

Narrator (contextual; etymological/gloss style within Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amarā-kaṭa / Amarakaṭa (implied by nirukti; exact standardized toponym uncertain from verse alone)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devī dances smiling upon a lofty pedestal metaphorically called the ‘hip of the immortals’; around her, devas form a living platform; a caption-like band shows the words ‘amara’ and ‘kaṭa’ as sacred etymology.

Characters & Entities

• Amarāḥ (deities)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It sanctifies place-name lore: tīrthas are not random geography but meaning-laden landscapes where divine presence and myth shape memory and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Amaraṃkaṭa (Amarkantak), explained through the terms ‘amara’ (deities) and ‘kaṭa’ (body/hip), giving a sacred etymology.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this verse functions as a nirukti-style explanation supporting the māhātmya of the site.