Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 76

Devanagari script

तस्य पुण्यफलं वक्तुं न तु वाचस्पतिः क्षमः । अस्माहके वृषोत्सर्गाद्यत्पुण्यं समवाप्यते

Transliteration

tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ na tu vācaspatiḥ kṣamaḥ | asmāhake vṛṣotsargādyatpuṇyaṃ samavāpyate

Translation

إن ثمرةَ ذلك العمل من الفضل لا يقدر حتى فَاجَسْبَتي (ربّ البيان) على وصفها تمامًا؛ فذلك هو عِظَمُ الـ«پونْيا» الذي يُنال هنا بطقس «فْرِشوتسَرْغا».

Word by Word

• तस्य: of that (act)
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• पुण्यफलम्: the fruit of merit
• पुण्यफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• वक्तुम्: to speak (describe)
• वक्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: √वच् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• तु: however
• तु: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrast/emphasis)

• वाचस्पतिः: Bṛhaspati / lord of speech
• वाचस्पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाचस् (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• क्षमः: capable
• क्षमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; वाचस्पतिः इति विशेषणम्

• अस्माहके: in our (tradition/account)
• अस्माहके: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'अस्माकम्' इत्यर्थे देशीय/वैदिकरूपम्

• वृषोत्सर्गात्: from the releasing of a bull (vṛṣotsarga rite)
• वृषोत्सर्गात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक) + उत्सर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गे, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• समवाप्यते: is obtained/attained
• समवाप्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अव + √आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः, आत्मनेपदम्

Speaker

Unspecified in snippet (Revā-khaṇḍa narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (contextual)

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: A narrator-figure gestures in awe while a radiant aura surrounds the released bull and the riverbank; a faint figure of Vācaspati/Bṛhaspati with a manuscript appears, indicating even divine eloquence falls short.

Characters & Entities

• Vācaspati
• Vṛṣotsarga
• Puṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Some dharmic acts done at a tīrtha for the Pitṛs are said to yield immeasurable merit beyond ordinary praise.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā-khaṇḍa tīrtha setting of Adhyāya 146 (the verse emphasizes the place’s efficacy without naming it in this line).

What ritualistic prescription is mentioned?

The performance of vṛṣotsarga (ritual release of a bull) as a high-merit act.