Mantra 24

Rishi: Yājñavalkya (traditional)

Devata: Prasava/Samrāṭ (ordering sovereign power; Savitṛ/Prajāpati-bandhu)

Chandas: Yajus with elevated cadence

Samhita Patha (Devanagari)

वाज॑स्ये॒मां प्र॑स॒वः शि॑श्रिये॒ दिव॑मि॒मा च॒ विश्वा॒ भुव॑नानि स॒म्राट् । अदि॑त्सन्तं दापयति प्रजा॒नन्त्स नो॑ र॒यिᳪ सर्व॑वीरं॒ नि य॑च्छतु॒ स्वाहा॑

Transliteration

vā́jasyémāṃ prasaváḥ śiśriyé dívaṃ imā́ṃ ca víśvā bhúvanāni samrā́ṭ | áditsantaṃ dāpayati prajā́nán sá no rayíṃ sárvavīraṃ ní yacchatu svā́hā

Translation

إنَّ هذا الدَّفعَ للقوّةِ قد أرسى ذاك السَّماءَ وهذه (الأرضَ)، السَّيِّدَ الكونيَّ المتوَّجَ على جميعِ العوالم. إنَّ الحكيمَ يُلزمُ حتى غيرَ المُعطي أن يُعطي؛ فليُثَبِّتْ لنا ثروةً حافلةً بكلِّ الأبطال—سْفَاهَا!

Padapatha (Word Analysis)

वाजस्य । इमाम् । प्रसवः । शिश्रिये । दिवम् । इमाम् । च । विश्वा । भुवनानि । सम्राट् । अदित्-सन्तम् । दापयति । प्रजानन् । सः । नः । रयिम् । सर्ववीरम् । नि । यच्छतु । स्वाहा ।

Word by Word

• वाजस्य: of strength/prize (vāja)
• वाजस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वाज

• इमाम्: this (f.)
• इमाम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम्

• प्रसवः: impulse/instigation; sending forth
• प्रसवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: प्रसव

• शिश्रिये: has resorted to/has taken support
• शिश्रिये: क्रिया
• Type: Verb
• Root: श्रि (श्रयते)

• दिवम्: heaven
• दिवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (दिव)

• इमाम्: this (f.)
• इमाम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: इदम्

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च

• विश्वा: all
• विश्वा: कर्म
• Type: Adjective
• Root: विश्व

• भुवनानि: worlds/creatures/regions
• भुवनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: भुवन

• सम्राट्: the sovereign ruler
• सम्राट्: कर्तृ (विशेषण-रूपेण) / संबोधन-सदृश शीर्षक
• Type: Noun
• Root: सम्राज्

• अदित्सन्तम्: one who is not intending to give / unwilling to give
• अदित्सन्तम्: कर्म (यम्)
• Type: Participle
• Root: दा (ददाति) + सन् (शतृ/शानच्)

• दापयति: causes (him) to give; makes (him) pay
• दापयति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दा (ददाति) (णिच्-प्रेरणार्थ)

• प्रजानन्: knowing; being aware
• प्रजानन्: कर्तृ (दापयति इत्यस्य)
• Type: Participle
• Root: प्रजानन् (प्र + √ज्ञा; वर्तमान-कृदन्त)

• त्सः: he
• त्सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: स (तद्)

• नः: for us; our
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (for us/our)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• रयिम्: wealth
• रयिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रयि

• सर्ववीरम्: abounding in all heroes/men; with all valiant offspring
• सर्ववीरम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सर्ववीर

• नि: down; in; firmly
• नि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: नि

• यच्छतु: may he restrain/hold; may he grant/secure
• यच्छतु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यम् (यच्छति)

• स्वाहा: svāhā (oblation-call)
• स्वाहा: सम्बोधन/उद्गार
• Type: Indeclinable
• Root: स्वाहा

Entities Mentioned

• Prasava (Impelling Power)
• Samrāṭ (Universal Sovereignty)
• Savitṛ (as Prasava-bandhu)
• Prajāpati (as bandhu of order and progeny)
• Aditi