Mantra 16
Rishi: Yājñavalkya-tradition (not explicitly stated)
Devata: Tvaṣṭṛ
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (to be verified)
Samhita Patha (Devanagari)
सं वर्च॑सा॒ पय॑सा॒ सं त॒नूभि॒रग॑न्महि॒ मन॑सा॒ सᳪ शि॒वेन॑ । त्वष्टा॑ सु॒दत्रो॒ वि द॑धातु॒ रायोऽनु॑मार्ष्टु त॒न्वो यद्विलि॑ष्टम्
Transliteration
sáṃ várcasā páyasā sáṃ tanū́bhir ágannmahi mánasā sáṃ śivéna | tváṣṭā sudátro ví dadhātu rā́yo ’nú mārṣṭu tanvò yád vilíṣṭam
Translation
بِالْبَهَاءِ، وَبِاللَّبَنِ، وَبِأَجْسَادِنَا اجْتَمَعْنَا؛ وَبِالذِّهْنِ، بِالذِّهْنِ الشِّيفَا (المُبَارَك). لِيُقَسِّمْ تْفَشْتْرِ، الْمُعْطِي السَّخِيُّ، الأَرْزَاقَ؛ وَلْيَمْحُ عَنْ ذَوَاتِنَا كُلَّ مَا تَدَنَّسَ.
Padapatha (Word Analysis)
सम् । वर्चसा । पयसा । सम् । तनूभिः । अगन्महि । मनसा । सम् । शिवेन । त्वष्टा । सु-दत्रः । वि । दधातु । रायः । अनु । मार्ष्टु । तन्वः । यत् । विलिष्टम्
Word by Word
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
वर्चसाwith radiance/splendour
वर्चसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
पयसाwith milk/nourishment
पयसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
तनूभिःwith (our) bodies
तनूभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
अगन्महिwe went / we have come
अगन्महि:
—
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
मनसाwith mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
शिवेनwith the auspicious (one/thing)
शिवेन:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
Kartā
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
सुदत्रःgood-giving, bountiful
सुदत्रः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसुदत्र (प्रातिपदिक)
विapart, forth; distributively
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
दधातुmay he place/assign
दधातु:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु)
रायःof wealth, of riches
रायः:
—
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक: रयि/राय)
अनुafter, along; in accordance
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
मार्ष्टुmay he wipe off / cleanse
मार्ष्टु:
—
TypeVerb
Rootमृज् (धातु)
तन्वःof the body (our body)
तन्वः:
—
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
यत्whatever (that which)
यत्:
Karma (मार्ष्टु इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विलिष्टम्smeared on, stuck/soiled
विलिष्टम्:
Karma (यत् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (past passive)
Rootवि + लिष् (धातु) → क्त (कृदन्त)
Entities Mentioned
T
TvaṣṭṛŚ
Śiva (as ‘auspicious mind’/śivena manasā)V
Varcas (lustre)P
Payas (milk/nourishment)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes