Mantra 55
Rishi: Speculative/collective (saptaṛṣi tradition).
Devata: Sapta Ṛṣayaḥ; Sapta Āpaḥ; the two ‘asvapnajau’ deities (guardian pair).
Chandas: Triṣṭubh (didactic-invocatory).
Samhita Patha (Devanagari)
स॒प्त ऋष॑य॒: प्रति॑हिता॒: शरी॑रे स॒प्त र॑क्षन्ति॒ सद॒मप्र॑मादम् । स॒प्ताप॒: स्वप॑तो लो॒कमी॑यु॒स्तत्र॑ जागृतो॒ अस्व॑प्नजौ सत्र॒सदौ॑ च दे॒वौ
Transliteration
saptá ṛ́ṣayaḥ pratihitā́ḥ śárīre saptá rakṣanti sádám apramā́dam | saptā́paḥ svápato lokám īyus tátra jāgṛto asvapnajau satrasádau ca deváu
Translation
سبعةُ رِشيّات (ṛṣi) مُثَبَّتون في الجسد؛ وسبعةٌ يَحْرُسونه دائمًا بلا غفلة. سبعُ مياهٍ مضت إلى عالمِ النوم؛ وهناك الإلهانِ الاثنان، لا ينامان، مُقيمَان في السَّتْرَة (sattra)، يَسْهَرانِ للحراسة.
Padapatha (Word Analysis)
सप्त । ऋषयः । प्रति-हिताः । शरीरे । सप्त । रक्षन्ति । सदम् । अप्रमादम् । सप्त । आपः । स्वपतः । लोकम् । ईयुः । तत्र । जागृतः । अस्वप्न-जौ । सत्र-सदौ । च । देवौ
Word by Word
सप्तseven
सप्त:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या)
ऋषयःseers
ऋषयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋषि
प्रतिहिताःplaced/established
प्रतिहिताः:
कर्तृपद-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootप्रति-धा (धातु: धा) → प्रतिहित (कृदन्त)
शरीरेin the body
शरीरे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootशरीर
सप्तseven
सप्त:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या)
रक्षन्तिprotect
रक्षन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootरक्ष्
सदम्always
सदम्:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootसद (अव्यय)
अप्रमादम्heedfulness / non-negligence
अप्रमादम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअ-प्रमाद
सप्तseven
सप्त:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या)
आपःwaters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअप् (स्त्री; बहुवचन-प्रयोगः)
स्वपतःsleep
स्वपतः:
क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धः)
TypeVerb
Rootस्वप्
लोकम्world
लोकम्:
कर्म (गत्यर्थक-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootलोक
ईयुःwent / have gone
ईयुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (गत्यर्थ)
तत्रthere
तत्र:
अधिकारण (देश)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
जागृतःawake
जागृतः:
कर्तृपद-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootजागृ (धातु) → जागृत (कृदन्त)
अस्वप्नजौthe two born of sleeplessness (ever-wakeful pair)
अस्वप्नजौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअ-स्वप्न-ज (प्रातिपदिक)
सत्रसदौthe two who sit/preside at the satra (session)
सत्रसदौ:
कर्तृ (अस्वप्नजौ इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootसत्र-सद् (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
देवौthe two gods
देवौ:
कर्तृ (अस्वप्नजौ/सत्रसदौ इत्यस्य अप्पोजिशन्)
TypeNoun
Rootदेव
Entities Mentioned
S
Sapta Ṛṣayaḥ (Seven Seers)S
Sapta Āpaḥ (Seven Waters)A
Asvapnajau Devau (the two sleepless gods/guardians)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes