Mantra 29
Rishi: Traditionally assigned within the Śukla-Yajurvedic liturgical corpus (often treated as ritual formulae rather than ṛṣi-attributed hymns).
Devata: Barhis / Aditi / Devas (collectively).
Chandas: Mixed/ritual prose-verse; metrically close to Triṣṭubh segments in diction.
Samhita Patha (Devanagari)
प्रा॒चीनं॑ ब॒र्हिः प्र॒दिशा॑ पृथि॒व्या वस्तो॑र॒स्या वृ॑ज्यते॒ अग्रे॒ अह्ना॑म् । व्यु॑ प्रथते वित॒रं वरी॑यो दे॒वेभ्यो॒ अदि॑तये स्यो॒नम्
Transliteration
prā́cīnaṃ bárhiḥ pradíśā pṛthivyā́ vastór asyā́ vṛjyate ágre áhnām | vy ù prathate vitaráṃ várīyo devébhyo áditaye syónam
Translation
نحوَ الشرق يُبسطُ البَرْهِسُ (Barhis) في الجهة الأمامية من الأرض؛ ويُكنَسُ هذا الموضعُ السكنيّ طاهرًا في مطلعِ الأيام. ويُوسَّعُ ويُجعلُ أفسحَ وأرحبَ، مقامًا وديعًا مُطمئنًّا للآلهة، ولأديتي (Aditi).
Padapatha (Word Analysis)
प्रा॒चीनम् । ब॒र्हिः । प्र॒दिशा॑ । पृथि॒व्याः । वस्तोः॑ । अ॒स्याः । वृ॒ज्य॒ते॒ । अग्रे॑ । अह्ना॑म् । वि । उ॒ । प्र॒थ॒ते॒ । वि॒त॒रम् । वरी॑यः । दे॒वेभ्यः॑ । अदि॑तये । स्यो॒नम् ।
Word by Word
प्राचीनम्eastward-facing / turned to the east
प्राचीनम्:
Karma (विशेषणरूपेण ‘बर्हिः’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootप्राचीन (प्रातिपदिक) < प्राक् + चिन् (दिशा-अर्थे) / ‘पूर्वाभिमुख’
बर्हिःthe sacrificial grass (barhis)
बर्हिः:
Karma (वृज्यते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
प्रदिशाby/according to the (fore-)direction
प्रदिशा:
Karaṇa (दिशा-निर्देशेन)
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (प्रदिशा इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
वस्तोःof dawn / of the morning (time)
वस्तोः:
सम्बन्ध (अस्याः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवस्तु (प्रातिपदिक) / वस्तर् (वेद. ‘वस्तर्’ = वास-कालः)
अस्याःof this (dawn)
अस्याः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृज्यतेis strewn / is spread (is laid out)
वृज्यते:
Kriyā
TypeVerb
Rootवृज् (धातु) ‘मार्जने/अपसारणे’
अग्रेin front; at the beginning
अग्रे:
Adhikaraṇa (काल/स्थान-निर्देशः)
TypeIndeclinable (adverbial use of subanta)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
अह्नाम्of the days
अह्नाम्:
सम्बन्ध (अग्रे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
विapart; widely
वि:
(क्रियाविशेषकः)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
उindeed; moreover
उ:
(क्रियाविशेषकः)
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
प्रथतेspreads out; expands
प्रथते:
Kriyā
TypeVerb
Rootप्रथ् (धातु) ‘विस्तारे/प्रसारे’
वितरम्more widely; more extensively
वितरम्:
Karma/क्रियाविशेषण (प्रथते इत्यस्य)
TypeAdjective (comparative sense)
Rootवितर (प्रातिपदिक) < वि + तॄ/तॄ (विस्तारे) (वेद. ‘वितर’ = विस्तीर्णतर)
वरीयःmore spacious; better/wider
वरीयः:
Karma/क्रियाविशेषण (प्रथते इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootवरीयस् (प्रातिपदिक) < वृ (वरणे/विस्तारे) (तुलनात्मक)
देवेभ्यःfor the gods
देवेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अदितयेfor Aditi
अदितये:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
स्योनम्pleasant; comfortable; auspicious (a restful place)
स्योनम्:
Karma (अध्याहृतं ‘स्थानम्/आसनम्/धाम’ इत्यादि)
TypeAdjective
Rootस्योन (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
B
BarhisA
AditiD
Devas (collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes