Mantra 33
Rishi: Traditionally associated with the Aśvamedha liturgical stratum of the Vājasaneyins (often transmitted under Yājñavalkya’s school-lineage rather than a single ṛṣi-name)
Devata: Agni (as cooker/purifier) and the Devas collectively (as recipients of the perfected ‘medha’)
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like prose-verse (Aśvamedha mantric style; exact metrical scansion is irregular)
Samhita Patha (Devanagari)
यदूव॑ध्यमु॒दर॑स्याप॒वाति॒ य आ॒मस्य॑ क्र॒विषो॑ ग॒न्धो अस्ति॑ । सु॒कृ॒ता तच्छ॑मि॒तार॑: कृण्वन्तू॒त मेध॑ᳪ शृत॒पाकं॑ पचन्तु
Transliteration
yád ūvádhyam udárasyā́pavāti yá ā́masya kravíṣo gandhó ásti | sukr̥tā́ tác chamitā́raḥ kr̥ṇvantū́ta médhaṃ śr̥tapā́kaṃ pacantu
Translation
أيُّ نَفَسٍ كريهٍ يُذْرَى من البطن، وأيُّ رائحةٍ للَّحمِ النيِّئ تكون،—فليجعلْها المُسَكِّنونَ الحُذّاقُ غيرَ مؤذية؛ وليطبخوا أيضًا النَّصيبَ المقدَّس (medhā)، مطبوخًا سَلْقًا على وجهه ومُعَدًّا إعدادًا تامًّا.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । ऊवध्यम् । उदरस्य । अप-वाति । यः । आमस्य । क्रविषः । गन्धः । अस्ति । सु-कृताः । तत् । शमितारः । कृण्वन्तु । उत । मेधम् । शृत-पाकम् । पचन्तु ।
Word by Word
यत्that which
यत्:
—
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऊवध्यम्fit to be struck/removed (to be killed)
ऊवध्यम्:
Karma (यत्… = वस्तु/द्रव्यं)
TypeAdjective
Rootऊवध्य (प्रातिपदिक; ‘वध’ धातु-सम्बद्धं, वध्य = ‘to be killed’ इत्यर्थे)
उदरस्यof the belly
उदरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootउदर (प्रातिपदिक)
अपवातिblows out / is wafted out
अपवाति:
Kriyā
TypeVerb
Rootअप-√वा (वा गतिगन्धनयोः) / √वा (to blow)
यःwhich (that)
यः:
Kartā (अस्ति इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आमस्यof the raw/undigested
आमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootआम (प्रातिपदिक)
क्रविषःof flesh/raw meat
क्रविषः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootक्रविष (प्रातिपदिक)
गन्धःsmell/odor
गन्धः:
Kartā (अस्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक)
अस्तिis
अस्ति:
Kriyā
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
सुकृताःthe well-doers / the skilled ones
सुकृताः:
Kartā (कृण्वन्तु/पचन्तु इत्ययोः)
TypeNoun/Adjective
Rootसु-कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ + क्त, ‘well-done/virtuous’)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शमितारःthe pacifiers / the slaughterers (ritual assistants)
शमितारः:
Kartā
TypeNoun
Rootशमितृ (प्रातिपदिक; √शम्/√शम ‘to pacify’ + तृ)
कृण्वन्तुlet them make/do
कृण्वन्तु:
Kriyā
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात/अव्यय)
मेधम्the sacrificial offering / fat (medha)
मेधम्:
Karma
TypeNoun
Rootमेध (प्रातिपदिक)
शृतपाकम्cooked by boiling
शृतपाकम्:
Karma (मेधम् एव)
TypeAdjective
Rootशृत-पाक (समास-प्रातिपदिक; शृत ‘boiled’ + पाक ‘cooking’)
पचन्तुlet them cook
पचन्तु:
Kriyā
TypeVerb
Root√पच् (पाके)
Entities Mentioned
A
AgniV
Viśve Devāḥ (the Devas collectively)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes