Mantra 23
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Vāc (speech) / ritual order; addressed to Adhvaryu as agent
Chandas: Yajus with quoted vocables (non-metrical)
Samhita Patha (Devanagari)
य॒को॒ऽस॒कौ श॑कुन्त॒क आ॒हल॒गिति॒ वञ्च॑ति । विव॑क्षत इव ते॒ मुख॒मध्व॑र्यो॒ मा न॒स्त्वम॒भि भा॑षथाः
Transliteration
yakó’sakau śakuntaká āhalágiti váñcati | vívakṣata iva te múkham ádhvaryo mā nás tvám abhí bhāṣathāḥ
Translation
«ياكُو أساكَو!»—ذلك الطائر الصغير، وهو يصيح «آهالَگِتي»، يرفرف ذهابًا وإيابًا. كأنّ فمك يريد أن يتكلّم: «يا أدهفريو، لا تتكلّم علينا بسوء ولا تُخاصمنا!»
Padapatha (Word Analysis)
यकः-असकौ । शकुन्तकः । आ-हल-गिति । वञ्चति । विवक्षत इव । ते । मुखम् । अध्वर्यो इति । मा । नः । त्वम् । अभि । भाषथाः
Word by Word
यकःthe ‘yak’ (a kind of creature/name)
यकः:
Kartā
TypeNoun
Rootयक (प्रातिपदिक) अथवा यकृद्-शब्दः (यकृत्)
असकौAsakau (a named being/bird)
असकौ:
Kartā
TypeNoun
Rootअसकु (प्रातिपदिक; नाम)
शकुन्तकःthe bird ‘śakuntaka’
शकुन्तकः:
Kartā
TypeNoun
Rootशकुन्तक (प्रातिपदिक)
आहलगीति(called) ‘āhalagī’
आहलगीति:
Kartā
TypeNoun
Rootआहलगीति (प्रातिपदिक; इति-समाप्ति)
वञ्चतिmoves about / wanders / deceives
वञ्चति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवञ्च्
विवक्षतwishes to speak
विवक्षत:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootविवक्ष् (वि+वच्; desiderative sense ‘wish to speak’)
इवas if
इव:
(उपमान-निर्देशक)
TypeIndeclinable
Rootइव
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद्
मुखम्mouth / face
मुखम्:
Karma (विवक्षत इत्यस्य) / वा विषयः
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
अध्वर्योO Adhvaryu (priest)
अध्वर्यो:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअध्वर्यु (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
(निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा
नःof us / to us
नः:
Sampradāna/सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद्
अभिtowards / against
अभि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभि
भाषथाःspeak (to/against)
भाषथाः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष्
Entities Mentioned
V
VācA
Adhvaryu (as ritual function)Ś
Śakuni/omen-bird (as nimitta)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes