Mantra 58
Rishi: Śukla-Yajurvedic tradition
Devata: Not a single devatā; addressed to the departing essence (tad/ātman) with ṛṣi-world as goal
Chandas: Triṣṭubh-like cadence, though transmitted as yajus with accent
Samhita Patha (Devanagari)
यदाकू॑तात्स॒मसु॑स्रोद्धृ॒दो वा॒ मन॑सो वा॒ सम्भृ॑तं॒ चक्षु॑षो वा । तदनु॒ प्रेत॑ सु॒कृता॑मु लो॒कं यत्र॒ ऋष॑यो ज॒ग्मुः प्र॑थम॒जाः पु॑रा॒णाः
Transliteration
yád ākū́tāt sám ásusrod dhṛdó vā mánaso vā sámbhṛtaṃ cákṣuṣo vā | tád ánu préta sukṛ́tāmu lokáṃ yátra ṛ́ṣayo jagmúḥ prathamajā́ḥ purāṇā́ḥ
Translation
ما كان من القصد قد انساب واجتمع—أكان من القلب، أم من الذهن، أم مما جُمِع من البصر—فامضِ بعد ذلك إلى عالمِ أهلِ الصالحات، حيث مضى الرِّشِيّون: الأوّلون المولودون، أهلُ القِدَم.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । आकूतात् । सम् । असुस्रुत् । हृदः । वा । मनसः । वा । सम्भृतम् । चक्षुषः । वा । तत् । अनु । प्रेत । सु-कृताम् । उ । लोकम् । यत्र । ऋषयः । जग्मुः । प्रथम-जाः । पुराणाः
Word by Word
यत्which/that (thing)
यत्:
सम्बन्ध/कर्म (यत्-तत् सम्बन्ध)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आकूतात्from intention/resolve
आकूतात्:
अपादान
TypeNoun
Rootआकूति (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
असुस्रोत्flowed forth/issued
असुस्रोत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्रु (धातु) + सम् (उपसर्ग)
हृदःof the heart
हृदः:
सम्बन्ध (स्रोतः-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
मनसःof the mind
मनसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
सम्भृतम्collected, gathered
सम्भृतम्:
विशेषण (यत्) / कर्म
TypeParticiple/Adjective
Rootसम् + √भृ (धातु) → सम्भृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
चक्षुषःof the eye
चक्षुषः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
तत्that
तत्:
कर्म (प्रेत इति क्रियायाः) / विषय
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुafter, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)
प्रेतgo forth; proceed
प्रेत:
क्रिया
TypeVerb
Rootप्र + √इ (धातु)
सुकृताम्well-made/meritorious
सुकृताम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootसुकृत (प्रातिपदिक)
उindeed, verily
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
लोकम्world, realm
लोकम्:
कर्म (गमनस्य)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
ऋषयःseers
ऋषयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
जग्मुःwent, have gone
जग्मुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
प्रथमजाःfirst-born, primeval
प्रथमजाः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रथम + ज (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय)
पुराणाःancient
पुराणाः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
Sukṛtām Loka (world of the well-doers)Ṛ
Ṛṣayaḥ (the seers), prathamajāḥ purāṇāḥA
Antaryāmin/Ātman (the departing essence, ‘tad’)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes