Mantra 3
Rishi: Traditionally ascribed within the Savitṛ/Āditya hymn-complex (general attribution; specific r̥ṣi not fixed in VS transmission for this isolated formula).
Devata: Savitṛ (Āditya)
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and pāda-length)
Samhita Patha (Devanagari)
विश्वा॑ रू॒पाणि॒ प्रति॑ मुञ्चते क॒विः प्रासा॑वीद्भ॒द्रं द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे । वि नाक॑मख्यत्सवि॒ता वरे॒ण्योऽनु॑ प्र॒याण॑मु॒षसो॒ वि रा॑जति
Transliteration
víśvā́ rūpā́ṇi práti muñcate kavíḥ prā́sāvīd bhadráṃ dvipáde cátuṣpade | ví nā́kam akhyat savitā́ váreṇyo’nu práyā́ṇam uṣáso ví rājati
Translation
إنّ الكاڤي (الحكيم) يتقمّصُ جميعَ الصورِ تباعًا؛ وقد دفعَ سافيتṛ ما هو مباركٌ لذوي القدمين ولذوي الأربع. سافيتṛ الجديرُ بالاختيارِ والعبادةِ كشفَ قُبّةَ السماء؛ وعلى مسارِ انطلاقِ الفجرِ يتلألأ في بهاءٍ.
Padapatha (Word Analysis)
विश्वा । रूपाणि । प्रति । मुञ्चते । कविः । प्र-असावीत् । भद्रम् । द्वि-पदे । चतुः-पदे । वि । नाकम् । अख्यत् । सविता । वरेण्यः । अनु । प्र-याणम् । उषसः । वि । राजति
Word by Word
विश्वानिall
विश्वानि:
कर्म (मुञ्चते इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व (सर्व) (प्रातिपदिक) → विश्व
रूपाणिforms, appearances
रूपाणि:
कर्म (मुञ्चते)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in return, again
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति
मुञ्चतेreleases, lets go
मुञ्चते:
क्रिया
TypeVerb
Rootमुच् (मोचने)
कविःthe seer, sage
कविः:
कर्ता (मुञ्चते)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
प्रforth
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
असावीत्impelled, set in motion
असावीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसू (प्रसवे) + प्र (उपसर्ग)
भद्रम्the auspicious (good)
भद्रम्:
कर्म (असावीत्)
TypeNoun/Adjective
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
द्विपदेin/for the two-footed (humans)
द्विपदे:
अधिकरण (असावीत्—‘द्विपदे’)
TypeNoun/Adjective
Rootद्विपद् (प्रातिपदिक)
चतुष्पदेin/for the four-footed (cattle)
चतुष्पदे:
अधिकरण (असावीत्—‘चतुष्पदे’)
TypeNoun/Adjective
Rootचतुष्पद् (प्रातिपदिक)
विapart, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
नाकम्heaven, the celestial realm
नाकम्:
कर्म (अख्यत्)
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
अख्यत्made manifest, proclaimed
अख्यत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootख्या (प्रख्याने) + वि (उपसर्ग)
सविताSavitar (the Impeller)
सविता:
कर्ता (अख्यत्)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
वरेण्यःmost excellent, choice-worthy
वरेण्यः:
कर्ता-विशेषण (सविता)
TypeAdjective
Rootवरेण्य (√वृ ‘to choose’ से निष्पन्न विशेषण-प्रातिपदिक)
अनुafter, along
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु
प्रयाणम्the going forth, departure
प्रयाणम्:
कर्म/अधिकरण (वि राजति—‘प्रयाणम्’ के अनु)
TypeNoun
Rootप्रयाण (प्र + √या ‘to go’ से भाव/कर्मवाचक संज्ञा)
उषसःof Dawn
उषसः:
सम्बन्ध (प्रयाणम्—उषसः)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
विwidely, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
राजतिshines, is resplendent
राजति:
क्रिया
TypeVerb
Rootराज् (दीप्तौ/शोभायाम्)
Entities Mentioned
S
Savitṛ (Āditya)U
Uṣas (Dawns)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes