Rig Veda 9.73.9: Mandala 9, Sukta 73, Mantra 9

Sukta 9.73

Rishi: Unknown/uncertain in provided input

Devata: Soma Pavamāna; Varuṇa explicitly as establisher of the ṛta-thread in speech

Chandas: Jagatī (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतस्य तन्तुर्विततः पवित्र आ जिह्वाया अग्रे वरुणस्य मायया । धीराश्चित्तत्समिनक्षन्त आशतात्रा कर्तमव पदात्यप्रभुः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 9.73.9

Transliteration

ṛtásya tántur vítataḥ pavítra ā́ jihvā́yā ágre váruṇasya māyáyā | dhīrā́ś cit tát samínakṣanta āśata ā́trā kártam áva padāty áprabhuḥ ||

Translation

خيطُ ṛta ممدودٌ مُطهِّرًا؛ وبقوةِ ڤارونا المُكوِّنة وُضِعَ في المقدّمة على طرف اللسان. حتى المستنيرون لا بدّ أن يَصِلوا أنفسهم به؛ فيبلغونه. هنا يسقط صانعُ الاعوجاج، خطوةً بعد خطوة، عاجزًا.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order / truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ- ‘to go, to fit’; ‘cosmic order, truth’)

• तन्तुः: the thread
• तन्तुः: कर्तृ (subject)
• Type: Noun
• Root: तन्तु (प्रातिपदिक) ‘thread, warp’

• विततः: stretched out, extended
• विततः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (PPP)
• Root: वि-√तन् (तनु-विस्तारे) → वितत (PPP)

• पवित्रे: in/at the filter (pavitra)
• पवित्रे: अधिकरण (locus)
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक) ‘strainer; purifier (soma-filter)’

• आ: to, toward; forth
• आ: (क्रियाविशेषक/दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• जिह्वायाः: of the tongue
• जिह्वायाः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक) ‘tongue’

• अग्रे: in front, at the tip
• अग्रे: अधिकरण (place: ‘at the front’)
• Type: Noun (used adverbially)
• Root: अग्र (प्रातिपदिक) ‘front, tip, beginning’

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun (proper)
• Root: वरुण (प्रातिपदिक; देवता-नाम)

• मायया: by (his) māyā / wondrous power
• मायया: करण (instrument/means)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक) ‘power, artifice, wondrous skill’

• धीराḥ: the wise (men)
• धीराḥ: कर्तृ (subject)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: धीर (प्रातिपदिक) ‘steady, wise’

• चित्: indeed, even
• चित्: (उपपद-बलवर्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात) ‘indeed, even’

• तत्: that (thing/that state)
• तत्: कर्म (object)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सम्: together, completely
• सम्: (क्रियाविशेषक)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• इनक्षन्ते: they attain/reach (completely)
• इनक्षन्ते: क्रिया (of कर्तृ ‘धीराḥ’)
• Type: Verb
• Root: सम्-√नश्/नक्ष् (नश्/नक्ष् ‘to reach, attain’; Vedic present) → इनक्षन्ते

• आशत: they reached/obtained
• आशत: क्रिया (coordinated with ‘इनक्षन्ते’)
• Type: Verb
• Root: √अश् (अश्नोति/अश् ‘to reach, obtain’)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण (here)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• कर्तम्: the pit/abyss
• कर्तम्: कर्म (object of अव…पदाति)
• Type: Noun
• Root: कर्त (प्रातिपदिक) ‘pit, abyss, hole; dark place’

• अव: down, away
• अव: (क्रियाविशेषक: downward)
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग)

• पदाति: steps/goes down (into)
• पदाति: क्रिया (subject implicit; often ‘he/it’ = Soma/stream)
• Type: Verb
• Root: अव-√पद् (पद् ‘to go/step’; with अव ‘down’) → पदाति

• अप्रभुः: the powerless / those without mastery
• अप्रभुः: कर्तृ (subject; contrasted with wise)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: अ-प्रभु (प्रातिपदिक) ‘not master, powerless’