Rig Veda 7.83.1 — Mandala 7, Sukta 83, Mantra 1

Sukta 7.83

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra–Varuṇa (dual)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

युवां नरा पश्यमानास आप्यं प्राचा गव्यन्तः पृथुपर्शवो ययुः । दासा च वृत्रा हतमार्याणि च सुदासमिन्द्रावरुणावसावतम् ॥

Transliteration

yuvā́ṃ narā páśyamānāsa ā́pyaṃ prācā́ gavyántaḥ pṛthú-parśavo yayuḥ | dā́sā ca vṛtrā́ hatám ā́ryāṇi ca sudā́sam indrāvaruṇā́vasāvatam ||

Translation

يا أيّها القويّان، يا إندرا وفارونا، إذ تُبصران المياهَ الحقّةَ المُحيية، تقدّمتما في الطليعة، طالِبَين للأشعّة (gavyant)، عريضي الجانبين في القوّة. أسقطتما عوائقَ الداسا وأغشيةَ فِرترا؛ وبسطوتكما أسديتما العونَ لسوداس، واهبِ الخير، ولنماءِ الآريّا فينا.

Word by Word

• युवाम्: you two
• युवाम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नरा: O two men/heroes
• नरा: Kartā (युवाम् के विशेषण/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• पश्यमानासः: seeing, beholding
• पश्यमानासः: Kartā (सह-कर्तृ-विशेषण)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: पश्य (धातु √पश् ‘to see’)

• आप्यम्: the attainable/near (goal); (lit.) ‘watery/related to waters’
• आप्यम्: Karma
• Type: Adjective/Noun
• Root: आप्य (प्रातिपदिक; ‘जल/आप्-सम्बन्धी, प्राप्तव्य/सुलभ’)

• प्राचा: forward, eastward, in front
• प्राचा: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्च्/प्राच् (प्रातिपदिक)

• गव्यन्तः: seeking cows, cattle-seekers
• गव्यन्तः: Kartā (पश्यमानासः के साथ)
• Type: Adjective/Agent-noun
• Root: गव्यन्त् (प्रातिपदिक; ‘गवेषणशील/गवेषक’ < गो ‘cow’)

• पृथुपर्शवः: broad-sided, broad-ribbed
• पृथुपर्शवः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पृथु-पर्शु (समास-प्रातिपदिक; पृथु ‘broad’ + पर्शु ‘rib/side’)

• ययुः: they went
• ययुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु √या ‘to go’)

• दासाः: Dāsas (hostile tribes)
• दासाः: Kartā (हता: के साथ—‘दासाः … हताः’)
• Type: Noun
• Root: दास (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• वृत्रा: Vṛtras/obstacles, foes
• वृत्रा: Kartā (हता: के साथ)
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• हतम्: slain
• हतम्: (कर्मणि-भाव; विधेय)
• Type: Past participle
• Root: हन् (धातु √हन् ‘to slay’)

• आर्याणि: the Aryan (goods/people/possessions)
• आर्याणि: Karma
• Type: Noun/Adjective
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• सुदासम्: Sudās
• सुदासम्: Karma
• Type: Proper noun
• Root: सुदास (प्रातिपदिक; नाम)

• इन्द्रावरुणौ: Indra and Varuṇa
• इन्द्रावरुणौ: Kartā
• Type: Proper noun (dual deity)
• Root: इन्द्र-वरुण (द्वन्द्व-समास प्रातिपदिक)

• असावतम्: helped, protected
• असावतम्: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: असु/अव (धातु √अव् ‘to help, protect’) + स (उपसर्ग) → असावत् (कृदन्त/विशेषण ‘helping’)