Rig Veda 6.1.5: Mandala 6, Sukta 1, Mantra 5
Sukta 6.1
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
त्वां वर्धन्ति क्षितयः पृथिव्यां त्वां राय उभयासो जनानाम् । त्वं त्राता तरणे चेत्यो भूः पिता माता सदमिन्मानुषाणाम् ॥
Transliteration
tvā́ṃ vardhanti kṣitáyaḥ pṛthivyā́ṃ tvā́ṃ rā́ya ubháyāso jánānām | tvaṃ trātā́ taraṇé cétyo bhūḥ pitā́ mātā́ sadám ín mā́nuṣāṇām ||
Translation
تزيدُكَ الشعوبُ على الأرضِ نماءً؛ وتزيدُكَ أرزاقُ الناسِ من كلا الصنفين. أنتَ المُنقِذُ عند العبور، الجديرُ بالإصغاءِ؛ وأنتَ أبٌ وأمٌّ على الدوامِ للإنسان.
Word by Word
त्वाम्you (as object)
त्वाम्:
कर्म
TypeNoun (Pronoun)
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्धन्तिthey increase / make grow
वर्धन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धते/वर्धति) ‘to grow, increase’
क्षितयःthe peoples / settlements
क्षितयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootक्षिति- (स्त्री) ‘dwelling, settlement; people’
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृथिवी- (स्त्री) ‘earth’
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म
TypeNoun (Pronoun)
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रायःwealths / bounties
रायः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootराय्-/रायि- (स्त्री) ‘wealth, bounty’
उभयासःboth (kinds)
उभयासः:
कर्तृ (रायः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउभय- (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक) ‘both (kinds)’
जनानाम्of the peoples
जनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजन- (पुं) ‘people, men’
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypeNoun (Pronoun)
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्राताprotector
त्राता:
कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun (Agent)
Root√त्रै (त्रा-) ‘to protect’ → त्रातृ- (कृदन्त) ‘protector’
तरणेin (the act of) crossing / in deliverance
तरणे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootतरणि-/तरण- (नपुं/पुं) ‘crossing, overcoming; deliverance’
चेत्यःconspicuous / renowned
चेत्यः:
कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Root√चित् ‘to perceive, notice’ → चेत्य- (कृदन्त/विशेषण) ‘to be noticed, eminent’
भूःyou have become / you are
भूः:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√भू ‘to be, become’
पिताfather
पिता:
कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपितृ- (पुं) ‘father’
माताmother
माता:
कर्तृ-समानााधिकरण (त्वम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमातृ- (स्त्री) ‘mother’
सदम्always
सदम्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदम् (अव्यय) ‘always, continually’
इत्indeed
इत्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात/अव्यय) ‘indeed, just’
मानुषाणाम्of humans / of mankind
मानुषाणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (used adjectivally/genitival)
Rootमानुष- (पुं) ‘human’
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.