HomeRig VedaMandala 5Sukta 30Mantra 15
Previous Mantra

Mantra 15

Sukta 5.30

Rishi: Atri Bhauma (Ātreya)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm via metrical audit)

चतुःसहस्रं गव्यस्य पश्वः प्रत्यग्रभीष्म रुशमेष्वग्ने । घर्मश्चित्तप्तः प्रवृजे य आसीदयस्मयस्तम्वादाम विप्राः ॥

चतु॑:सहस्रं॒ गव्य॑स्य प॒श्वः प्रत्य॑ग्रभीष्म रु॒शमे॑ष्वग्ने । घ॒र्मश्चि॑त्त॒प्तः प्र॒वृजे॒ य आसी॑दय॒स्मय॒स्तम्वादा॑म॒ विप्रा॑: ॥

catúḥsahasraṃ gávya̍sya paśváḥ práty agrabhīṣma ruśámeṣv agne | gharmáś cit taptáḥ pravṛ́je yá āsīd ayasmáyas tám vādāma víprāḥ ||

بينَ الرُّشَمَةِ، يا أَغْنِي، قد نِلْنا أربعةَ آلافٍ من البقر—قطعانًا مُضيئة. وحتى «غَرْمَا» المُحمّى، الذي كان في الفضاء المكشوف—مصنوعًا من الحديد—فإنّا نحنُ الرُّؤاةُ (الـṛṣi) نذكره وننطق به (آيةً على ما أُنجِز من عمل).

चतुः॑ऽसहस्रम् । गव्य॑स्य । प॒श्वः । प्रति॑ । अ॒ग्र॒भी॒ष्म॒ । रु॒शमे॑षु । अ॒ग्ने॒ । घ॒र्मः । चि॒त् । त॒प्तः । प्र॒ऽवृजे॑ । यः । आसी॑त् । अ॒य॒स्मयः॑ । तम् । ऊँ॒ इति॑ । आदा॑म । विप्राः॑ ॥चतुःसहस्रम् । गव्यस्य । पश्वः । प्रति । अग्रभीष्म । रुशमेषु । अग्ने । घर्मः । चित् । तप्तः । प्रवृजे । यः । आसीत् । अयस्मयः । तम् । ऊँ इति । आदाम । विप्राः ॥catuḥ-sahasram | gavyasya | paśvaḥ | prati | agrabhīṣma | ruśameṣu | agne | gharmaḥ | cit | taptaḥ | pra-vṛje | yaḥ | āsīt | ayasmayaḥ | tam | oṃ iti | ādāma | viprāḥ

चतुःसहस्रम्four thousand
चतुःसहस्रम्:
Karma
TypeNoun (numeral compound)
Rootचतुर् + सहस्र (प्रातिपदिक)
गव्यस्यof cattle / bovine
गव्यस्य:
Sambandha (genitive)
TypeAdjective (genitival)
Rootगव्य (प्रातिपदिक; गो-सम्बन्धि)
पश्वःof the livestock/animals
पश्वः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in return
प्रति:
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootप्रति
अग्रभीष्मwe seized / we took
अग्रभीष्म:
Kartā (implicit ‘we’)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु) with preverb आ- (आ + ग्रह्)
रुशम्Rúśa (a person/foe)
रुशम्:
Karma
TypeNoun (proper/epithet)
Rootरुश (प्रातिपदिक)
एषुamong these / in these
एषु:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
घर्मःthe hot drink / heated offering (gharma)
घर्मः:
Kartā
TypeNoun
Rootघर्म (प्रातिपदिक)
चित्indeed, even
चित्:
TypeIndeclinable (particle)
Rootचित्
तप्तःheated, made hot
तप्तः:
Kartā (agreeing with घर्मः)
TypeParticiple (past passive)
Rootतप् (धातु) → तप्त (कृदन्त)
प्रवृजेin the enclosure/pen (pravṛj)
प्रवृजे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रवृज्/वृज् (प्रातिपदिक/स्थाननाम; ‘enclosure, pen’)
यःwho/which
यः:
Kartā
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
आसीदत्sat down / settled
आसीदत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootसद् (धातु) with preverb आ- (आ + सद्)
अयसमयःmade of iron
अयसमयः:
Viśeṣaṇa (of यः)
TypeAdjective
Rootअयस (प्रातिपदिक) + मय (तद्धित ‘made of’)
तम्him/that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
वदामwe speak / we proclaim
वदाम:
Kartā (implicit ‘we’)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
विप्राःinspired seers / priests
विप्राः:
Kartā (apposition to ‘we’)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)