Rig Veda 4.27.3: Mandala 4, Sukta 27, Mantra 3

Sukta 4.27

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)

Devata: Soma (mythic guardianship by Kṛśānu; Śyena as agent)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अव यच्छ्येनो अस्वनीदध द्योर्वि यद्यदि वात ऊहुः पुरंधिम् । सृजद्यदस्मा अव ह क्षिपज्ज्यां कृशानुरस्ता मनसा भुरण्यन् ॥

Transliteration

áva yác chyéno ásvanīd ádha dyór ví yád yádi vātá ūhúḥ puráṃdhim | sr̥jád yád as्मā́ áva ha kṣipáj jyā́ṃ kr̥śā́nur ástā mánasā bhuraṇyán ||

Translation

حين انقضَّت الشَّيْنَة (الصقر) إلى أسفل، وحين كانت رياحُ السماء تدفع وتُقَلِّبُ الامتلاء—عندئذٍ، مُطلِقًا إيّاه له—قذفَ كْرِشانو (Kṛśānu) الرامي وَتَرَ القوس إلى أسفل؛ غير أنّ الشَّيْنَة، مندفعًا بانعطافِ الذهن السريع، مضى قُدُمًا ولم يُضِع كنزَ البهجة.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अव: down; away; off
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग) अव्यय

• यत्: which; what (that which)
• यत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• श्येनः: the falcon (Śyena)
• श्येनः: Kartā
• Type: Noun
• Root: श्येन (प्रातिपदिक)

• अस्वनीत्: led by the Asvins / guided by the Aśvinī (powers)
• अस्वनीत्: Kartā (विशेषण-रूपेण श्येनस्य)
• Type: Adjective
• Root: अस्वनी (प्रातिपदिक) + √नी (नीञ्) [कृदन्त-निर्माण]

• अध: then; thereupon
• अध: —
• Type: Indeclinable
• Root: अध (अव्यय)

• द्योः: of the sky; of heaven
• द्योः: Adhikaraṇa (संबन्ध/अधिष्ठान-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• वि: apart; forth; asunder
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग) अव्यय

• यत्: when; that which
• यत्: Adhikaraṇa (यदा-सम्बन्धे ‘when/that which’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यदि: if; when
• यदि: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)

• वातः: the wind
• वातः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• ऊहुः: they carried; they bore
• ऊहुः: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वह् (वहति) / Vedic perf. 3pl ‘ऊहुः’

• पुरंधिम्: Purandhi (personified Abundance/Plenty)
• पुरंधिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुरंधि (प्रातिपदिक)

• सृजत्: he releases; he lets loose
• सृजत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √सृज् (सृजति)

• यत्: which; what
• यत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मै: to him
• अस्मै: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अयम्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अव: down; away
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• ह: indeed; surely
• ह: —
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)

• क्षिपत्: he hurls; he throws
• क्षिपत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √क्षिप् (क्षिपति)

• ज्याम्: bowstring
• ज्याम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ज्या (प्रातिपदिक)

• कृशानुः: Kṛśānu (a fiery being; often a name of Agni/archer)
• कृशानुः: Kartā
• Type: Noun
• Root: कृशानु (प्रातिपदिक)

• अस्ताः: weapons; missiles (arrows)
• अस्ताः: Karma
• Type: Noun
• Root: अस्त (प्रातिपदिक)

• मनसा: with mind; by thought
• मनसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• भुरण्यन्: rushing; whirling swiftly
• भुरण्यन्: Kartā (विशेषण-रूपेण)
• Type: Participle
• Root: √भुर्/√भृ (वेदिक धातु; ‘to move swiftly/whirl’), भुरण्यत् (वर्तमान कृदन्त)