Rig Veda 3.31.16: Mandala 3, Sukta 31, Mantra 16

Sukta 3.31

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)

Devata: Indra (or the Indra-led power) with Soma-purification/waters imagery

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

अपश्चिदेष विभ्वो दमूनाः प्र सध्रीचीरसृजद्विश्वश्चन्द्राः । मध्वः पुनानाः कविभिः पवित्रैर्द्युभिर्हिन्वन्त्यक्तुभिर्धनुत्रीः ॥

Transliteration

apáś cid eṣá vibhvò damūnā́ḥ prá sadhrī́cīr asṛjad viśvá-candrāḥ | mádhvaḥ punānā́ḥ kavíbhiḥ pavítrair dyúbhir hinvanty aktúbhir dhánutrīḥ ||

Translation

حتى المياه أيضًا أطلقها هذا السيدُ الشاملُ، ربُّ الدار، في جريانٍ مستقيمٍ متّحد، فجعلها لامعةً في الكون كلّه. وإذ تُنقّي الحلاوةَ (مَدْهُو)، يدفعها الرُّشاةُ بمرشِّحاتهم المقدّسة (پَڤِتْرَ)، فتُسرِّع الجداولَ بالنهار والليل، حاملةً حمايتها.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• एषः: this (one)
• एषः: कर्ता
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विभ्वः: all-pervading, mighty
• विभ्वः: कर्ता (एषः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विभु (प्रातिपदिक)

• दमूनाः: house-lord, master of the house
• दमूनाः: कर्ता (एषः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: दमूना (प्रातिपदिक; ‘गृह/दम-सम्बद्धः’, ‘गृहपति/गृहस्थः’ इत्यर्थे)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• सध्रीचीः: straight/direct (courses/streams)
• सध्रीचीः: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सध्रीच्/सध्रीची (प्रातिपदिक; ‘एकदिशं/सम्यक्’ इत्यर्थे)

• असृजत्: he released, sent forth
• असृजत्: —
• Type: Verb
• Root: सृज्

• विश्वाः: all
• विश्वाः: कर्ता
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• चन्द्राः: bright, shining
• चन्द्राः: कर्ता (विश्वाः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)

• मध्वः: of sweetness / of honey (soma)
• मध्वः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

• पुनानाः: purifying themselves / being purified
• पुनानाः: कर्ता
• Type: Participle
• Root: पू (धातु) → पुनान (शतृ/शानच्-प्रत्यय; आत्मनेपदी वर्तमान कृदन्त)

• कविभिः: by the seers
• कविभिः: करण
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• पवित्रैः: with strainers/filters
• पवित्रैः: करण
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)

• द्युभिः: with lights / with bright (rays)
• द्युभिः: करण
• Type: Noun
• Root: द्युभ्/द्युभि (प्रातिपदिक; ‘द्युत्/प्रकाश’ सम्बन्धि)

• हिन्वन्ति: they impel, set in motion
• हिन्वन्ति: —
• Type: Verb
• Root: हिव्/हिन्व् (धातु; ‘प्रेरणे/चोदने’)

• अक्तुभिः: with nights / with dark (times)
• अक्तुभिः: करण
• Type: Noun
• Root: अक्तु (प्रातिपदिक; ‘रात्रि/अन्धकार’ अथवा ‘अञ्जन/रञ्जन’ सम्बन्धि)

• धनुत्रीः: bow-shaped (courses/lines), arched ones
• धनुत्रीः: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: धनुत्री (प्रातिपदिक; ‘धनुषः/धन्वनः सम्बन्धिनी’, ‘धनुर्वत्-वक्रा’ इत्यर्थे)