Rig Veda 3.15.2: Mandala 3, Sukta 15, Mantra 2

Sukta 3.15

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं नो अस्या उषसो व्युष्टौ त्वं सूर उदिते बोधि गोपाः । जन्मेव नित्यं तनयं जुषस्व स्तोमं मे अग्ने तन्वा सुजात ॥

Transliteration

tváṃ no asyā́ uṣásaḥ vyùṣṭau tváṃ sū́ra údite bodhi gopā́ḥ | jánmeva nítyaṃ tánayaṃ juṣasva stómaṃ me agne tanvā̀ sujāta ||

Translation

عند انبثاق هذا الفجر، كُنْ لنا حارسًا؛ وعند طلوع سُورْيَا (Sūrya) استيقظْ حاميًا لنا. وكما يَسُرُّ الأبُ بابنه على الدوام، تقبّلْ ترنيمتي، يا أَغْنِي (Agni)، بكلّ كيانك، يا لهيبَ الحَسَبِ الحسن.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: of us / for us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्याः: of this (dawn)
• अस्याः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उषसः: of Dawn (Uṣas)
• उषसः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• व्यूष्टौ: at the dawning / at daybreak
• व्यूष्टौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: व्यूष्टि (प्रातिपदिक; < √वस्/उष् ‘to shine, dawn’ with vi-)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• सूरः: the Sun / a hero (here: Sun)
• सूरः: कर्तृ (सम्बोधनार्थे/विशेषणभावे)
• Type: Noun
• Root: सूर (प्रातिपदिक)

• उदिते: when (the sun) has risen / at sunrise
• उदिते: अधिकरण
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: उदित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इ ‘to go’ > उदि-त ‘risen’)

• बोधि: be awake / awaken
• बोधि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √बुध् (बोधने)

• गोपाः: as a protector (of cattle/wealth)
• गोपाः: कर्तृ (अप्पोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘protector’)

• जन्म: birth
• जन्म: (उपमान)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• नित्यम्: always
• नित्यम्: अधिकरण (काल/नित्यत्व)
• Type: Adjective/Adverb
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)

• तनयम्: a son / offspring
• तनयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक)

• जुषस्व: take pleasure in / accept
• जुषस्व: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जुष् (प्रीतिसेवनयोः)

• स्तोमम्: hymn of praise
• स्तोमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्तोम (प्रातिपदिक)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• तन्वा: with (your) body / with your own self
• तन्वा: करण
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• सुजात: well-born / noble-born
• सुजात: सम्बोधन
• Type: Adjective (used vocatively)
• Root: सुजात (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; सु- + √जन् ‘be born’ > जात)