Rig Veda 2.40.4: Mandala 2, Sukta 40, Mantra 4

Sukta 2.40

Rishi: Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)

Devata: Soma-Pūṣan (dual)

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

दिव्यन्यः सदनं चक्र उच्चा पृथिव्यामन्यो अध्यन्तरिक्षे । तावस्मभ्यं पुरुवारं पुरुक्षुं रायस्पोषं वि ष्यतां नाभिमस्मे ॥

Transliteration

divy ànyaḥ sádanaṃ cakra uccā́ pṛthivyā́m anyó ádhy antárikṣe | tā́v asmábhyaṃ puruvā́raṃ purukṣúṃ rāyáspoṣaṃ ví ṣyatāṃ nā́bhim asmé ||

Translation

أحدُهما أقامَ مقعدَه عاليًا في السماء؛ والآخرُ على الأرض وفي الفضاءِ الأوسط. فليَبسطا لنا مركزَ الزيادةِ ومحورَها—وفرةَ الغنى، كثيرةَ القوى المرغوبة، مثمرةً في نموّاتٍ شتّى—في داخلنا.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दिव्यः: heavenly, divine
• दिव्यः: Kartā (अन्यः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक; दिव् ‘द्युतौ/स्वर्गे’ से) अथवा दिव्-सम्बद्ध

• अन्यः: the one (of the two), the other
• अन्यः: Kartā
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)

• सदनम्: seat, abode, dwelling
• सदनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सदन (प्रातिपदिक; √सद् ‘सीदति/वसति’ से)

• चक्र: has made, fashioned
• चक्र: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• उच्चा: aloft, on high
• उच्चा: Adhikaraṇa (स्थान/दिशा-अर्थे) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: उच्चा (अव्यय; ‘ऊर्ध्वम्/उच्चैः’)

• पृथिव्याम्: on the earth
• पृथिव्याम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• अन्यः: the other (one)
• अन्यः: Kartā
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over; in
• अधि: Adhikaraṇa (उपरि/मध्ये-भावे)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• अन्तरिक्षे: in the midspace, atmosphere
• अन्तरिक्षे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• तौ: those two
• तौ: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• अस्मभ्यम्: to us, for us
• अस्मभ्यम्: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• पुरुवारम्: much-protecting / very sheltering
• पुरुवारम्: Karma (रायस्पोषम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरुवार (प्रातिपदिक; पुरु- ‘बहु’ + वार ‘रक्षा/आवरण/वार’)

• पुरुक्षुम्: abounding in many dwellings/abodes; very bountiful
• पुरुक्षुम्: Karma (रायस्पोषम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुरुक्षु (प्रातिपदिक; पुरु- ‘बहु’ + क्षु/क्षु ‘क्षय/क्षुति’—RV में ‘बहु-समृद्धि/बहु-आवास’ अर्थक विशेषण)

• रायः: of wealth
• रायः: सम्बन्ध (पोषम् का)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक ‘धन, संपत्ति’)

• पोषम्: nourishment, prosperity
• पोषम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पोष (प्रातिपदिक; √पुष् ‘पोषणे’ से)

• वि: apart, forth; intensively
• वि: (क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• स्यताम्: let them spread/extend (bestow)
• स्यताम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्यै/√स्या (प्रसारणे/विस्तारे; Vedic ‘to spread/extend’)

• नाभिम्: navel; hub; central point
• नाभिम्: Karma (स्यताम् के साथ ‘नाभिम् …’ = ‘नाभि तक/केन्द्र में’ फैलाएँ)
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• अस्मे: in us, among us
• अस्मे: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)