Rig Veda 10.98.5: Mandala 10, Sukta 98, Mantra 5

Sukta 10.98

Rishi: Devāpi Ārṣṭiṣeṇa / Ārṣṭiṣeṇa (hymn narrativizes these figures)

Devata: Waters/Parjanya dynamic mediated by the hotṛ (invoking power); divine collectivity implied

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

आर्ष्टिषेणो होत्रमृषिर्निषीदन्देवापिर्देवसुमतिं चिकित्वान् । स उत्तरस्मादधरं समुद्रमपो दिव्या असृजद्वर्ष्या अभि ॥

Transliteration

ārṣṭiṣeṇó hótram ṛ́ṣir níṣīdán devā́pir deva-sumatíṃ cikitvā́n | sá úttarasmād ádharam samudrám apó divyā́ asṛjad varṣyā́ abhí ||

Translation

آرْشْتِيصِينا (Ārṣṭiṣeṇa)، الرِّشي (ṛṣi) العارف، جَلَسَ عَلَى مَقْعَدِ الهوتَر (Hotṛ)—دِيفَابِي (Devāpi) العَالِمُ بِالسُّمَتِي الإِلَهِيَّةِ، حُسْنِ الرَّأْيِ المُتَّجِهِ إِلَى الآلِهَة. مِنَ البَحْرِ الأَعْلَى إِلَى البَحْرِ الأَسْفَلِ أَطْلَقَ المِيَاهَ السَّمَاوِيَّةَ، مِيَاهَ المَطَر، لِتَنْدَفِعَ جَرْيًا—فَفَتَحَ المَجَارِيَ المَحْجُوبَةَ بَيْنَ العُلُوِّ وَالعُمْقِ فِي الكَيْنُونَة.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आर्ष्टिषेणः: Ārṣṭiṣeṇa (a seer/person)
• आर्ष्टिषेणः: कर्तृ
• Type: Noun (Proper name)
• Root: आर्ष्टिषेण (प्रातिपदिक; नाम)

• होत्रम्: the Hotṛ-office / priestly function
• होत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: होत्र (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice/offer’ से)

• ऋषिः: seer
• ऋषिः: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे: ‘as a seer’)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• निषीदन्: sitting down
• निषीदन्: कर्तृ (क्रियाविशेषण/सहक्रिया)
• Type: Verb (participle)
• Root: नि-√सद् (धातु: सद् ‘to sit’)

• देवापिः: Devāpi (a seer/person)
• देवापिः: कर्तृ
• Type: Noun (Proper name)
• Root: देवापि (प्रातिपदिक; नाम)

• देवसुमतिम्: divine favor / good will of the gods
• देवसुमतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव-सुमति (प्रातिपदिक; ‘good thought/favor of the gods’)

• चिकित्वान्: knowing, having understood
• चिकित्वान्: कर्तृ (विशेषण: देवापेः)
• Type: Verb (participle)
• Root: √चित् (धातु: चित् ‘to perceive/know’)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उत्तरात्: from the upper (region)
• उत्तरात्: अपादान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)

• स्मात्: from that
• स्मात्: अपादान
• Type: Pronoun (enclitic form in ablative sequence)
• Root: तद् (सर्वनाम; एतदादि-प्रयोगे ‘from that’)

• अधरम्: the lower (one/region)
• अधरम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अधर (प्रातिपदिक)

• समुद्रम्: ocean, sea
• समुद्रम्: कर्म (अधरम् समुद्रम् = ‘the lower sea’)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• अपः: waters
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक; जल)

• दिव्याः: heavenly, celestial
• दिव्याः: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)

• असृजत्: he released / sent forth
• असृजत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सृज् (धातु: सृज् ‘to release, send forth, create’)

• वर्ष्याः: rain-bearing
• वर्ष्याः: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर्ष्य (प्रातिपदिक; ‘rainy, bringing rain’)

• अभि: towards, upon
• अभि: उपपद-सम्बन्ध (दिशा/अभिमुख्य)
• Type: Indeclinable (preverb/adverb)
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)