Rig Veda 10.48.7 — Mandala 10, Sukta 48, Mantra 7

Sukta 10.48

Rishi: Indra (self-proclaiming voice), traditionally ascribed within the Indra-ātmastuti hymns of Maṇḍala 10

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable for 10.48; requires full metrical scan for confirmation)

Samhita Patha (Devanagari)

अभीदमेकमेको अस्मि निष्षाळभी द्वा किमु त्रयः करन्ति । खले न पर्षान्प्रति हन्मि भूरि किं मा निन्दन्ति शत्रवोऽनिन्द्राः ॥

Transliteration

abhī́dám ékam éko asmi niṣṣā́ḷ abhí dvā́ kím u tráyaḥ karanti | khále ná párṣān práti hanmi bhū́ri kím mā nindanti śátravó ’nindrā́ḥ ||

Translation

أمام هذا التحدّي الواحد أقف وحدي—قوّةً لا تُسحق. فما بال اثنين—بل ثلاثة—يُعتدّ بهم دونه؟ كالحَبّ على بيدر الدِّراس أضربُ فأُسقطُ عوائقَ كثيرة. فلماذا يعيّرني الأعداء، وهم محرومون من قوّة إندرا؟

Word by Word

• अभीदम्: towards/at this
• अभीदम्: कर्म (इदम् = ‘इदम्’ as object of implied ‘to/at’ with अभि)
• Type: Indeclinable + Pronoun
• Root: अभि + इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘इदम्’)

• एकम्: one (single)
• एकम्: कर्म/विशेषण (of implied object) अथवा क्रियाविशेषण
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)

• एकः: alone, one
• एकः: कर्तृ (predicate-nominative with अस्मि)
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)

• अस्मि: I am
• अस्मि: (अखण्ड) क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• निःषाळ्: irresistible, unassailable
• निःषाळ्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: निः + षह्/सह् (Vedic: ‘to endure, be strong’; prātipadika निःषाळ् ‘unassailable/irresistible’)

• अभी: towards, against
• अभी: क्रियाविशेषण (direction/intensity) to करन्ति
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (अव्यय/उपसर्ग)

• द्वा: two
• द्वा: कर्तृ (of करन्ति)
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)

• किम्: what?
• किम्: (प्रश्न/निपात-प्रयोग)
• Type: Pronoun
• Root: किम् (प्रश्न-सर्वनाम)

• उ: indeed, then
• उ: (निपात; emphasis/continuation)
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• त्रयः: three
• त्रयः: कर्तृ (of करन्ति)
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• करन्ति: do, can do
• करन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• खले: on the threshing-floor
• खले: अधिकरण (locus: ‘in/at the threshing-floor’)
• Type: Noun
• Root: खल (प्रातिपदिक)

• न: not
• न: (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-निपात)

• पर्षान्: heaps/sheaves (of grain)
• पर्षान्: कर्म (of हन्मि)
• Type: Noun
• Root: पर्षन् (प्रातिपदिक; ‘sheaf/heap, bundle’; Vedic) अथवा पर्षा- (collective)

• प्रति: against, back
• प्रति: क्रियाविशेषण (direction: ‘against/back’)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय/उपसर्ग)

• हन्मि: I strike, I smite
• हन्मि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• भूरि: much, greatly
• भूरि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (adverbial) / Adjective
• Root: भूरि (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक ‘much, many’)

• किम्: why? what?
• किम्: (प्रश्न)
• Type: Pronoun
• Root: किम् (प्रश्न-सर्वनाम)

• माम्: me
• माम्: कर्म (of निन्दन्ति)
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम)

• निन्दन्ति: they blame, revile
• निन्दन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: निन्द् (धातु)

• शत्रवः: enemies
• शत्रवः: कर्तृ (of निन्दन्ति)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)

• अनिन्द्राः: Indra-less; not having Indra (i.e., powerless)
• अनिन्द्राः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अ- + इन्द्र (प्रातिपदिक)