Rig Veda 10.45.8: Mandala 10, Sukta 45, Mantra 8

Sukta 10.45

Devata: Agni (with Dyauḥ as generative background power)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

दृशानो रुक्म उर्विया व्यद्यौद्दुर्मर्षमायुः श्रिये रुचानः । अग्निरमृतो अभवद्वयोभिर्यदेनं द्यौर्जनयत्सुरेताः ॥

Transliteration

dṛśānó rukmá urviyā́ vy àdyaut durmárṣam ā́yuḥ śríye rucānáḥ | agnír amṛ́to abhavad váyobhir yád enaṃ dyáur jánayat su-rétāḥ ||

Translation

مَرئيًّا كَبَهاءٍ ذَهَبِيٍّ، أَشْرَقَ على سِعَةٍ—مُتَلَأْلِئًا لِلجَمالِ ولقُوَّةِ حَياةٍ لا تُقهَر. وصارَ أَغني خالِدًا بِقُوى نُمُوِّهِ، حينَ أَنْجَبَتْهُ دْياوُ (السَّماءُ)، الغَنِيَّةُ بِبَذْرِ الخَلْقِ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दृशानः: seeing; appearing; manifest
• दृशानः: विशेषण (कर्तृपदस्य) / कर्ता-संबन्धी
• Type: Adjective/Participle
• Root: दृश् (धातु) → दृशान (कृदन्त-प्रातिपदिक) [=दृश् + शानच्]

• रुक्मः: the golden ornament; the golden one
• रुक्मः: कर्तृ/विषय (दृशानः इत्यस्य विशेष्यः) अथवा अग्नेः उपमान/विशेषण
• Type: Noun
• Root: रुक्म (प्रातिपदिक)

• उर्विया: with broadness; with wide expanse
• उर्विया: करण (व्यद्यौत् इत्यस्य) / साधन
• Type: Noun
• Root: उर्वी (प्रातिपदिक)

• वि: apart; forth; widely
• वि: क्रियाविशेषक
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• अद्यौत्: shone forth; flashed
• अद्यौत्: क्रिया (कर्तृ: रुक्मः/अग्निः)
• Type: Verb
• Root: द्युत् (धातु)

• दुर्मर्षम्: hard to endure; irresistible
• दुर्मर्षम्: कर्म (अद्यौत्/रुचानः इत्यस्य प्रकाश्य-वस्तु) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दुर्मर्ष (प्रातिपदिक) [दुर्- + मर्ष ‘सहनीय’]

• आयुः: life; vital power; lifetime
• आयुः: कर्म/विषय (प्रकाशित/प्रकटित)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• श्रिये: for splendor; for prosperity
• श्रिये: सम्प्रदान (उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)

• रुचानः: shining; radiant
• रुचानः: विशेषण (अग्निः) / कर्ता-संबन्धी
• Type: Adjective/Participle
• Root: रुच् (धातु) → रुचान (कृदन्त-प्रातिपदिक) [=रुच् + शानच्]

• अग्निः: Agni (fire)
• अग्निः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अमृतः: immortal
• अमृतः: विशेषण (अग्निः) / विधेय
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) [अ- + मृत]

• अभवत्: became
• अभवत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• वयॊभिः: with powers; with vital strengths
• वयॊभिः: करण (अभवत् इत्यस्य) / साधन
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक) [वैदिके ‘वयः’ = बल/यौवन/शक्ति]

• यत्: when; that
• यत्: सम्बन्ध/उपपद (उपवाक्य-प्रवर्तक)
• Type: Indeclinable/Relative
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एनम्: him
• एनम्: कर्म (जनयत् इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एन

• द्यौः: Heaven; the Sky
• द्यौः: कर्ता (जनयत्)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• जनयत्: generated; brought forth
• जनयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) [णिच्: जनय-]

• सुरेताः: of good seed; possessing good generative power
• सुरेताः: विशेषण (द्यौः) / कर्तृविशेषण
• Type: Adjective
• Root: सुरेतस् (प्रातिपदिक) [सु- + रेतस्]