Rig Veda 10.124.2 — Mandala 10, Sukta 124, Mantra 2

Sukta 10.124

Rishi: Traditionally attributed in Anukramaṇī to a seer of RV 10.124; exact attribution varies by tradition.

Devata: Agni (implicit through araṇī/nābhi imagery) and the movement from adeva to deva (divinization).

Chandas: Triṣṭubh.

Samhita Patha (Devanagari)

अदेवाद्देवः प्रचता गुहा यन्प्रपश्यमानो अमृतत्वमेमि । शिवं यत्सन्तमशिवो जहामि स्वात्सख्यादरणीं नाभिमेमि ॥

Transliteration

adévād deváḥ prácatā guhā́ yán prápáśyamāno amṛtatvám emi | śiváṁ yát sántam áśivo jahā́mi svā́t sakhyā́d áraṇīṁ nā́bhim emi ||

Translation

من غيرِ الإله إلى الإله أمضي، مندفعًا بقوّةٍ مستيقظة، سائرًا في الغارِ الخفيّ؛ وبنظري إلى الأمام أبلغُ الأَمْرِتَتْفَا (الخلود). أتركُ ما لا يُسعِد—وإن بدا شِيفًا (مباركًا)—وأفارقُ صُحبةً قديمة؛ وأمضي إلى الأَرَني، إلى النَّابِهي، إلى المنبعِ الذي يولدُ منه النار.

Word by Word

• अदेवात्: from the non-god / from the godless (one)
• अदेवात्: अपादान
• Type: Noun (ablative phrase)
• Root: अ-देव (प्रातिपदिक) / देव

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• प्रचता: has perceived / has understood
• प्रचता: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र + चत्/चद् (धातु; ‘to perceive/notice/understand’—Vedic)

• गुहा: in hiding; in secret
• गुहा: अधिकरण
• Type: Noun (adverbial locative)
• Root: गुहा (प्रातिपदिक)

• यन्: going
• यन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु)

• प्रपश्यमानः: while looking forth; beholding
• प्रपश्यमानः: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: प्र + पश्य् (धातु)

• अमृतत्वम्: immortality
• अमृतत्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अमृतत्व (प्रातिपदिक; अमृत + त्व)

• एमि: I go; I attain
• एमि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु; ‘to go’)

• शिवम्: the auspicious (state/thing)
• शिवम्: कर्म
• Type: Adjective (substantive)
• Root: शिव (प्रातिपदिक)

• यत्: which
• यत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• सन्तम्: being; existing
• सन्तम्: विशेषण (कर्मणि)
• Type: Participle
• Root: अस् (धातु) → सत् (प्रातिपदिक)

• अशिवः: (I,) un-auspicious; ill-omened
• अशिवः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantive)
• Root: अ-शिव (प्रातिपदिक)

• जहामि: I abandon; I leave
• जहामि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हा (धातु; ‘to leave/abandon’)

• स्वात्: from one’s own
• स्वात्: अपादान
• Type: Indeclinable (ablatival adverb)
• Root: स्व (सर्वनाम/प्रातिपदिक) + तसिल्

• सख्यात्: from friendship; from companionship
• सख्यात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: सख्य (प्रातिपदिक; सखि + य)

• अरणीम्: the fire-drill (araṇī)
• अरणीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अरणी (प्रातिपदिक)

• नाभिम्: the nave; the hub (navel)
• नाभिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• एमि: I go; I reach
• एमि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)