Rig Veda 1.96.1: Mandala 1, Sukta 96, Mantra 1

Sukta 1.96

Rishi: Parāśara Śāktya (traditional for RV 1.96)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स प्रत्नथा सहसा जायमानः सद्यः काव्यानि बळधत्त विश्वा । आपश्च मित्रं धिषणा च साधन्देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाम् ॥

Transliteration

sá pratnáthā sáhasā jā́yamānaḥ sadyáḥ kā́vyāni báḷ adhatta víśvā | ā́paś ca mitráṃ dhiṣáṇā ca sā́dhan devā́ agníṃ dhārayann dráviṇo-dām ||

Translation

هو، مولودٌ بالقوّة على النهجِ العتيق، أخذَ في الحالِ كلَّ أعمالِ الرُّؤاةِ (ṛṣi) وأقامها في سلطان. المياهُ وميترا ودهِيṣaṇā (الذكاءُ المُشكِّل) أتمّوه؛ والآلهةُ أقاموا أغني، واهبَ فيضِ الوجود.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he (that one)
• सः: कर्तृ (अग्निः—अन्तर्निहितः) / विषय-निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रत्नथा: in the ancient way, as of old
• प्रत्नथा: क्रियाविशेषण (रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रत्न (विशेषण-प्रातिपदिक) + -था (अव्यय-प्रत्यय)

• सहसा: with might, by force
• सहसा: करण (बल/साधन-भावेन) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सहस् (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक) / सहसा (अव्यय-प्रयोगः)

• जायमानः: being born, coming into being
• जायमानः: कर्तृ (विशेषणम्—‘सः’)
• Type: Participle
• Root: √जन् (जायते) + शानच् (वर्तमान-कृदन्त)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: क्रियाविशेषण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यस् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• काव्यानि: poetic works / inspired utterances
• काव्यानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: काव्य (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• बळधत्त: he set/placed, he established
• बळधत्त: क्रिया (कर्तृ ‘सः’)
• Type: Verb
• Root: √धृ (धत्ते/धत्त) + बल्/बळ् (उपसर्ग/पूर्वाङ्ग-समासभावः) → बळधत्त (वैदिक रूप)

• विश्वा: all
• विश्वा: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• आपः: the Waters
• आपः: कर्तृ (साधन् इति क्रियायाः) / सहकर्तृ
• Type: Noun
• Root: आप् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; बहुवचन-नित्य)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• मित्रम्: Mitra (the deity Mitra)
• मित्रम्: कर्म (साधन् इति) / ‘आपः … साधन्’ इत्यत्र साध्य-वस्तु
• Type: Noun
• Root: मित्र (पुं/नपुंसक-प्रातिपदिक; यहाँ नपुंसक)

• धिषणा: Dhīṣaṇā (inspiration/holy intelligence; personified)
• धिषणा: कर्तृ (साधन् इति क्रियायाः) / सहकर्तृ
• Type: Noun
• Root: धिषणा (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• साधन्: they accomplished, they brought about
• साधन्: क्रिया (कर्तृ: आपः, धिषणा)
• Type: Verb (Vedic finite/archaic form) / participial-finite usage
• Root: √साध् (साधयति) / वैदिक: साधन् (लट्-लकारे शतृदन्त/प्राचीन-रूपेण)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (पुंलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• धारयन्: bearing, upholding
• धारयन्: कर्तृ-विशेषण (देवाः)
• Type: Participle
• Root: √धृ (धारयति) + शतृ (वर्तमान-कृदन्त)

• द्रविणोदाम्: the wealth-giver
• द्रविणोदाम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective (epithet) / Noun-like
• Root: द्रविणोद (विशेषण/नाम; द्रविण ‘wealth’ + उद ‘giving’)