Rig Veda 1.84.16: Mandala 1, Sukta 84, Mantra 16

Sukta 1.84

Rishi: Gotama Rāhūgaṇa

Devata: Indra (implicit as the true yoker/master of r̥ta-steeds; verse framed as a challenge)

Chandas: Triṣṭubh (probable; long compound-packed lines typical of triṣṭubh diction)

Samhita Patha (Devanagari)

को अद्य युङ्क्ते धुरि गा ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हृणायून् । आसन्निषून्हृत्स्वसो मयोभून्य एषां भृत्यामृणधत्स जीवात् ॥

Transliteration

kó adyá yuṅkte dhurí gā́ ṛtásya śimī́-vato bhā́mino duḥ-hṛṇāyū́n | āsán-niṣūn hṛtsváso mayo-bhū́n yá eṣāṃ bhṛtyā́m ṛṇádhat sá jīvāt ||

Translation

مَن ذا اليومَ يَشُدُّ على عارضةِ النِّير خيولَ الـṚta—المندفعةَ، المتّقدةَ، العسيرةَ الكبح؟ جالسون مع السهام، أنفاسُهم من القلب، جالبون للبهجة؛ مَن يقدر أن يَكسبَهم للخدمةِ والعبادة، فليَحْيَ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कः: who?
• कः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: क (किम्-प्रातिपदिक) / कः (सर्वनाम)

• अद्य: today, now
• अद्य: अधिकरण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)

• युङ्क्ते: yokes, harnesses
• युङ्क्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: युज् (युजँ समाधौ/युजिर् योगे)

• धुरि: on the yoke/pole
• धुरि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: धुर् (धुर्-प्रातिपदिक)

• गाः: cows (draft-animals)
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (गो-प्रातिपदिक)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: ऋत (ऋत-प्रातिपदिक)

• शिमीवतः: of the vigorous/impetuous one
• शिमीवतः: सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: शिमीवत् (शिमीवत्-प्रातिपदिक)

• भामिनः: of the radiant/fiery one
• भामिनः: सम्बन्ध
• Type: Adjective
• Root: भामिन् (भामिन्-प्रातिपदिक)

• दुर्हृणायून्: hard-to-overcome (foes), of evil intent
• दुर्हृणायून्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: दुर्हृणायु (दुर्हृणायु-प्रातिपदिक)

• आसन्: they were
• आसन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (असँ भुवि)

• निषून्: slain, struck down
• निषून्: कर्तृ (आसन् इत्यस्य)
• Type: Adjective/Participle (used substantively)
• Root: निषू (निषू-प्रातिपदिक; ‘slain/struck down’)

• हृत्स्वसः: heart-kin/heart-friends (intimate allies)
• हृत्स्वसः: कर्तृ (आसन् इत्यस्य; निषून् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: हृत्स्वस् (हृत्स्वस्-प्रातिपदिक)

• मयोभूनि: bringing delight, beneficent
• मयोभूनि: सम्बन्ध/विशेषण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मयोभू (मयोभू-प्रातिपदिक)

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (यः-सर्वनाम)

• एषाम्: of these, their
• एषाम्: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (एषद्-प्रातिपदिक)

• भृत्याम्: service, servitude
• भृत्याम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भृत्य (भृत्य-प्रातिपदिक)

• ऋणधत्: he harmed/overpowered
• ऋणधत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ऋणध् (ऋणधँ हिंसायाम्/अवरोधने; Vedic)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सः-सर्वनाम)

• जीवात्: let him live
• जीवात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जीव् (जीवँ प्राणधारणे)