Rig Veda 1.83.5: Mandala 1, Sukta 83, Mantra 5

Sukta 1.83

Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.83)

Devata: Indra (hymnic frame), with embedded cosmo-mythic figures (Sūrya, Atharvan, Uśanā, Yama)

Chandas: Triṣṭubh (probable; verse-level verification recommended)

Samhita Patha (Devanagari)

यज्ञैरथर्वा प्रथमः पथस्तते ततः सूर्यो व्रतपा वेन आजनि । आ गा आजदुशना काव्यः सचा यमस्य जातममृतं यजामहे ॥

Transliteration

yajñáir atharvā́ prathamáḥ pathás tate tátaḥ sū́ryo vratapā́ vénā́ ajani | ā́ gā́ ā́jad uśánā kāvyáḥ sácā yámasya jātám amṛ́taṁ yajāmahe ||

Translation

باليَجْنَا (yajña) بسطَ أَثَرفَن (Atharvan) أولاً السُّبُل؛ ثم وُلدتِ الشَّمسُ سُورْيَا (Sūrya)، حارسةُ الفْرَتَا (vrata)، بوصفها الرائي. ومعه جاء أُوشَنَا كافْيَا (Uśanā Kāvya) يسوقُ الأشعة؛ نحن نعبدُ الخالدَ الذي وُلد في مملكةِ يَما (Yama).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यज्ञैः: by/with sacrifices
• यज्ञैः: करण
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < यज्

• अथर्वा: Atharvan (the seer/priest)
• अथर्वा: कर्तृ
• Type: Noun (proper)
• Root: अथर्वन् (प्रातिपदिक)

• प्रथमः: first
• प्रथमः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• पथः: of the path
• पथः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पथ्/पथिन् (प्रातिपदिक)

• तते: stretched/extended
• तते: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: तन् (धातु)

• ततः: then/from there
• ततः: अपादान/क्रम (source/sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• व्रतपा: keeper of the cosmic order (vows)
• व्रतपा: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: व्रतपा (प्रातिपदिक: व्रत + पा ‘protector/keeper’)

• वेनः: the desirous/longed-for one (epithet)
• वेनः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वेन (प्रातिपदिक)

• आजनि: was born/arose
• आजनि: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)

• आ: hither, forth
• आ: दिशा/प्रवृत्ति
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• गाः: cows
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• आजत्: drove/impelled
• आजत्: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: अज् (धातु)

• उशनाः: Uśanā (Uśanas)
• उशनाः: कर्तृ
• Type: Noun (proper)
• Root: उशनस्/उशना (प्रातिपदिक; proper name)

• काव्यः: the Kāvya (descendant of Kavi)/poet-seer
• काव्यः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective/Noun
• Root: काव्य (प्रातिपदिक)

• सचा: together with, in company
• सचा: सहकार (association)
• Type: Indeclinable
• Root: सच (अव्यय/उपपद)

• यमस्य: of Yama
• यमस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun (proper)
• Root: यम (प्रातिपदिक)

• जातम्: born, arisen
• जातम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Participle (past passive)
• Root: जात (कृदन्त; √जन्)

• अमृतम्: the immortal (nectar/immortality)
• अमृतम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• यजामहे: we worship/sacrifice
• यजामहे: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)